પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ વચ્ચે ભારત 'પ્લસ વન' રોકાણનું હબ બન્યું, ડેટા સેન્ટર્સ અને મેન્યુફેક્ચરિંગમાં તેજી

ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ મજબૂત

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષના કારણે, વૈશ્વિક સ્તરે રોકાણકારો માટે ભારત એક સ્થિર વિકલ્પ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. 'મિડલ ઈસ્ટ પ્લસ વન' (Middle East Plus One) ટ્રેન્ડ હેઠળ, ભારત ડેટા સેન્ટર્સ અને એડવાન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર રોકાણ આકર્ષી રહ્યું છે.

ડેટા સેન્ટર ગ્રોથ: માંગ અને સુરક્ષા મુખ્ય કારણ

ક્લાઉડ સર્વિસિસ, AI અને 5G ના કારણે ભારતમાં મજબૂત ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની માંગ ખૂબ વધી રહી છે. ભારતીય ડેટા સેન્ટર માર્કેટમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિની આગાહી છે, જે 2026 માં અંદાજે USD 10.8 બિલિયન થી વધીને 2035 સુધીમાં USD 36.6 બિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે, જે વાર્ષિક 14.5% નો વધારો દર્શાવે છે. હાઈપરસ્કેલ ડેટા સેન્ટર્સ વૈશ્વિક ક્લાઉડ પ્રોવાઈડર્સ માટે અડધાથી વધુ માર્કેટ શેર ધરાવે છે. સરકાર ડેટા સેન્ટર્સને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો દરજ્જો આપીને અને ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ 2023 જેવા પગલાં દ્વારા આ ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. Microsoft અને Google જેવી મોટી કંપનીઓ ક્લાઉડ રિજનમાં મોટું રોકાણ કરી રહી છે. પશ્ચિમ એશિયાની અસ્થિરતા આ પ્રવાહને વધુ વેગ આપશે કારણ કે કંપનીઓ જોખમ ઘટાડવા અને સુરક્ષા માટે ડેટાને તટસ્થ વિસ્તારોમાં ખસેડવા માંગે છે.

મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં તેજી: સરકારી સહયોગ મુખ્ય

'મેક ઇન ઇન્ડિયા' (Make in India) અને પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજનાઓ જેવા સરકારી પ્રયાસોને કારણે ભારતના મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રને મોટો વેગ મળ્યો છે. FY25 (નાણાકીય વર્ષ 2024-25) માં મેન્યુફેક્ચરિંગમાં ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI) માં અંદાજે 18% નો વધારો જોવા મળ્યો છે, જે US$19.04 બિલિયન સુધી પહોંચ્યો છે. ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, ઓટોમોટિવ અને મેટલ & માઈનિંગ જેવા ક્ષેત્રો વિસ્તરણ માટે તૈયાર છે. ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદન 2024-25 માં ₹11.3 લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યું છે, જ્યારે નિકાસ ₹3.27 લાખ કરોડ રહી છે, જે છેલ્લા દાયકામાં આઠ ગણો વધારો દર્શાવે છે. મોબાઈલ ફોન ઉત્પાદન આ વૃદ્ધિમાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા રહ્યું છે. સરકાર વૈશ્વિક બ્રાન્ડ્સને ભારતમાં ઉત્પાદન સ્થાપવા પ્રોત્સાહિત કરી રહી છે. મેટલ અને માઈનિંગ સેક્ટર 2035 સુધીમાં $1.5 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. સેમિકન્ડક્ટર મિશન, જેમાં ₹76,000 કરોડ ની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, તે Micron અને NXP Semiconductors જેવી કંપનીઓ પાસેથી મોટો FDI આકર્ષી રહ્યું છે. પશ્ચિમ એશિયાનો સંઘર્ષ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનને વધુ સુરક્ષિત ઉત્પાદન આધાર તરીકે ભારતના મહત્વને વધારે છે.

માર્કેટ વેલ્યુએશન અને વૈશ્વિક પરિબળો

ભારતનો IT ક્ષેત્ર, જે આધુનિક અર્થતંત્રનો મુખ્ય ભાગ છે, તેમાં નિફ્ટી IT ઇન્ડેક્સ માટે P/E રેશિયો લગભગ 20.21 છે, જે ભૂતકાળની સરખામણીમાં મધ્યમ રીતે ઓછો ગણી શકાય. BSE ઇન્ડિયા મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇન્ડેક્સનો P/E આશરે 22.6 ની આસપાસ છે. આ આંકડાઓ સંભવિત વૃદ્ધિ સૂચવે છે. જોકે, પશ્ચિમ એશિયા સંઘર્ષ સહિત વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજકીય ઘટનાઓ માર્કેટના સેન્ટિમેન્ટને અસર કરે છે. આ સંઘર્ષને કારણે માર્કેટમાં અસ્થિરતા, ઉર્જાના ભાવમાં વધારો અને મુખ્ય શેર સૂચકાંકોમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. તેમ છતાં, ભારતનું સ્થાનિક અર્થતંત્ર પર ધ્યાન અને તેની ભૌગોલિક રાજકીય તટસ્થતા થોડું રક્ષણ પૂરું પાડે છે.

આગળના પડકારો અને જોખમો

'મિડલ ઈસ્ટ પ્લસ વન' ની સકારાત્મક સંભાવનાઓ હોવા છતાં, ભારતને નોંધપાત્ર અમલીકરણના પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે. ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની મર્યાદાઓ, ખાસ કરીને વીજળી અને કનેક્ટિવિટીમાં, ડેટા સેન્ટર્સની ઝડપી તૈનાતીમાં અવરોધરૂપ બની શકે છે. દેશને સતત અને પોસાય તેવી વીજળી પુરવઠાની ખાતરી કરવામાં પણ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે, જે ડેટા સેન્ટર્સ માટે નિર્ણાયક ખર્ચ છે. મેન્યુફેક્ચરિંગ FDI વધી રહ્યું હોવા છતાં, જમીન સંપાદન, નિયમનકારી મંજૂરીઓ અને કુશળ કર્મચારીઓની ઉપલબ્ધતા જેવા મુદ્દાઓ વૈશ્વિક મૂલ્ય શૃંખલાઓમાં સંકલનને ધીમું કરી શકે છે. સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ, સરકારી સમર્થન છતાં, ઊંચા મૂડી ખર્ચ, પર્યાવરણીય નિયમો અને અદ્યતન R&D ની જરૂરિયાત સામે સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે. એલ્યુમિનિયમની વધતી આયાત, ખાસ કરીને ચીનથી, સ્થાનિક ઉત્પાદકોને પડકાર આપે છે. ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા રોકાણકારોને પ્રાદેશિક જોખમોના કારણે સાવચેત કરી શકે છે, જે સ્થિર અર્થતંત્રોમાં પણ મૂડી પ્રવાહને અસર કરે છે.

ભવિષ્યની સંભાવનાઓ

વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજકીય ફેરફારો વચ્ચે ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ સ્પષ્ટ ફાયદો પૂરો પાડે છે. PLI અને સેમિકન્ડક્ટર મિશન જેવી પહેલો દ્વારા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ખાસ કરીને ડેટા સેન્ટર્સ અને એડવાન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા, સતત FDI આકર્ષવાની અપેક્ષા છે. વિશ્લેષકો સ્થાનિક માંગ અને 'પ્લસ વન' વ્યૂહરચના બંને દ્વારા સતત ક્ષેત્ર વૃદ્ધિની આગાહી કરે છે. જોકે, ભારતના સંપૂર્ણ સંભવિતતાને પાર પાડવા માટે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અવરોધોને દૂર કરવા, નિયમોને સુવ્યવસ્થિત કરવા અને અપેક્ષિત વિસ્તરણને ટેકો આપવા માટે કુશળ કાર્યબળ વિકસાવવા પર આધાર રાખે છે.