Whalesbook
સાયબર સુરક્ષાનું બદલાતું ચિત્ર
2025 માં સાયબર સુરક્ષા જગતમાં એક દેખીતી શાંતિ જોવા મળી. જાહેર થયેલા ડેટા લીક્સ (Publicly Disclosed Database Leaks) માં પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં 37% નો ઘટાડો થયો, જેણે જોખમ ઘટ્યાનો ભ્રમ ઊભો કર્યો. જોકે, આ ઘટાડો ખતરો ઘટ્યો નથી, પરંતુ હેકર્સની બદલાયેલી રણનીતિ દર્શાવે છે. NordPass અને NordStellar ના સંશોધકો જણાવે છે કે હેકર્સ હવે મોટા પાયે ડેટા જાહેર કરવાને બદલે વધુ ચોક્કસ અને ગુપ્ત પદ્ધતિઓ અપનાવી રહ્યા છે. આ બદલાવનો અર્થ એ છે કે સાયબર જોખમ ઘટી રહ્યું નથી, પરંતુ વધુ કેન્દ્રિત, લક્ષ્યાંકિત અને આર્થિક રીતે વધુ નુકસાનકારક બની રહ્યું છે.
હેકર્સ હવે 'ઇન્ફોસ્ટીલર' (Infostealer) જેવા માલવેરનો ભરપૂર ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જે સીધા જ કોમ્પ્રોમાઇઝ થયેલા ડિવાઇસમાંથી યુઝરનેમ અને પાસવર્ડ જેવી માહિતી ચોરી લે છે. આ ઉપરાંત, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત હુમલાઓ પણ વધી રહ્યા છે. રેન્સમવેર (Ransomware) દ્વારા ડેટા ચોરી અને તેને જાહેર કરવાની ઘટનાઓમાં પણ 45% નો વધારો જોવા મળ્યો છે. આ બદલાયેલી પદ્ધતિઓને કારણે, ડેટાનો વેપાર હવે નાના અને ખાનગી ચેનલોમાં થવા લાગ્યો છે, જેના કારણે તેને પારંપરિક રીતે શોધી કાઢવું વધુ મુશ્કેલ બની ગયું છે. મુખ્ય ડેટા લીક ફોરમ્સ પર કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓની કાર્યવાહી બાદ મોટાભાગની ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓ ભૂગર્ભમાં ધકેલાઈ ગઈ છે.
US અને ભારત મુખ્ય નિશાના પર
2025 માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) અને ભારત (India) સાયબર હુમલાખોરોના મુખ્ય નિશાન બન્યા છે. વિશ્વભરમાં નોંધાયેલા 1,203 દેશ-વિશિષ્ટ ડેટા લીક્સમાંથી, US માં 187 ઘટનાઓ નોંધાઈ, જ્યારે ભારતમાં 121 ઘટનાઓ સામે આવી. રશિયા 78 ઘટનાઓ સાથે ત્રીજા ક્રમે રહ્યું. સંશોધકો આ પાછળ મોટી વસ્તી, ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમની ઘનતા અને આર્થિક-ભૌગોલિક મહત્વ જેવા કારણો ગણાવે છે. ભારતમાં ઝડપી ડિજિટાઇઝેશન, ફિનટેકનો વધતો ઉપયોગ અને વિસ્તરતા ઈ-કોમર્સ (E-commerce) અને SaaS ઇકોસિસ્ટમ હેકર્સ માટે વધુ તકો ઊભી કરી રહ્યા છે.
ડેટા એક્સપોઝર: માત્ર આંકડાથી વધુ
ઘટનાઓમાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં, ડેટા એક્સપોઝરનું સ્તર ઊંચું જ રહ્યું છે. 2025 માં એકલા 500 મિલિયન થી વધુ ઇમેઇલ એડ્રેસ કોમ્પ્રોમાઇઝ થયા. 90% થી વધુ લીક્સમાં ઇમેઇલ એડ્રેસ, 68% માં ફોન નંબર અને 32% માં પાસવર્ડ અથવા API કી જેવી સંવેદનશીલ માહિતી શામેલ હતી. લગભગ 12.3% લીક્સમાં સરકારી ઓળખપત્રોનો સમાવેશ થતો હતો. જ્યારે નાણાકીય ડેટાનો ભંગ 2.2% રહ્યો, ત્યારે એક્સપોઝ થયેલા ક્રેડેન્શિયલ્સ (Credentials) એકાઉન્ટ ટેકઓવર, સપ્લાય ચેઇન ઘૂસણખોરી અને નાણાકીય છેતરપિંડી જેવા તાત્કાલિક ઓપરેશનલ જોખમો ઊભા કરે છે.
AI નો વધતો પ્રભાવ અને ઝડપી હુમલા
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સાયબર હુમલાના લેન્ડસ્કેપને સંપૂર્ણપણે બદલી રહ્યું છે. 2025 માં, AI-સક્ષમ હુમલાખોરો દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલાઓમાં 89% નો વધારો જોવા મળ્યો. હેકર્સ AI નો ઉપયોગ રેકોનિસન્સ (Reconnaissance), વિશ્વાસપાત્ર ફિશિંગ (Phishing) કન્ટેન્ટ બનાવવા, માલવેર વિકસાવવા અને સુરક્ષા ફિલ્ટર્સને ટાળવા માટે કરી રહ્યા છે. આના કારણે હુમલાની યોજના અને અમલીકરણ વચ્ચેનો સમયગાળો ઘટી ગયો છે. પ્રથમ કોમ્પ્રોમાઇઝથી લઈને હાઇ-વેલ્યુ એસેટ્સ (High-Value Assets) સુધી પહોંચવાનો સરેરાશ 'બ્રેકઆઉટ ટાઈમ' (Breakout Time) 2025 માં ઘટીને માત્ર 29 મિનિટ થઈ ગયો છે, જે પાછલા વર્ષ કરતાં 65% વધુ ઝડપી છે. સૌથી ઝડપી કિસ્સાઓમાં તો માત્ર થોડી સેકન્ડો જ લાગી.
ક્ષેત્રીય નબળાઈઓ અને બજાર પર અસર
ટેકનોલોજી, શિક્ષણ અને ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્રો ડેટા લીક્સનો સૌથી વધુ ભોગ બન્યા છે, કારણ કે તેઓ ઇન્ટરનેટ-આધારિત સેવાઓ અને મોટા પ્રમાણમાં ડેટા સંગ્રહ પર ખૂબ નિર્ભર છે. આ વલણ સૂચવે છે કે હવે ઓછા પરંતુ વધુ કેન્દ્રિત ડેટા એક્સપોઝર સામાન્ય બની રહ્યા છે. સાયબર સુરક્ષા બજારમાં પણ 2025 માં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો, જ્યાં મોટી અને સ્થાપિત કંપનીઓએ નાના કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું. Cloudflare, CrowdStrike અને Zscaler જેવી ટોચની કંપનીઓના શેરના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો.
ભવિષ્યનો સંકેત: વધુ તીવ્ર જોખમો
નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે કે ઇન્ફોસ્ટીલર્સ, ફિશિંગ અને રેન્સમવેર-આધારિત એક્સટોર્શન (Extortion) પર નિર્ભરતા વધુ વધશે, અને AI ટૂલ્સ હુમલાઓની અત્યાધુનિકતાને વધુ વેગ આપશે. વ્યવસાયોએ પાસવર્ડ નીતિઓ મજબૂત કરવી, હાર્ડવેર-આધારિત ઓથેન્ટિકેશન (Authentication) લાગુ કરવું અને બિનજરૂરી ડેટા સંગ્રહ ઘટાડવો પડશે. વ્યક્તિગત સ્તરે, પાસવર્ડ મેનેજરનો ઉપયોગ કરવો, મલ્ટી-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (MFA) સક્ષમ કરવું અને ડેટા ભંગની જાહેરાતો પર સતર્ક રહેવું જરૂરી છે. 2026 માં સ્થિતિસ્થાપકતા (Resilience) માટે દરેક ભંગને રોકવા કરતાં, અનિવાર્ય એક્સપોઝરના સ્કેલ અને અસરને મર્યાદિત કરવા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે.