Whalesbook
નવી નીતિ શું કહે છે?
આંધ્ર પ્રદેશમાં લાગુ કરાયેલી 'ડીમ્ડ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન લાયસન્સ' (DDL) નીતિ હેઠળ, 300 MW થી વધુ વીજળી વાપરતા ડેટા સેન્ટર ઓપરેટર્સને પોતાનું ઇલેક્ટ્રિસિટી ડિસ્ટ્રિબ્યુશન નેટવર્ક બનાવવાની, માલિકી રાખવાની અને સંચાલન કરવાની મંજૂરી મળશે. આ સુવિધા તેમને સીધા જ જનરેટર્સ, કેપ્ટિવ પાવર પ્લાન્ટ્સ અને પાવર એક્સચેન્જમાંથી વીજળી ખરીદવાની છૂટ આપશે. આનાથી ડેટા સેન્ટર્સને સતત અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી વીજળી મળી રહેશે અને તેઓ વીજળી કંપનીઓ પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકશે. આ નીતિની એક મહત્વપૂર્ણ શરત એ છે કે ડેટા સેન્ટર્સ તેમની કુલ વીજળીનો ઓછામાં ઓછો 51% હિસ્સો રિન્યુએબલ એનર્જી (Renewable Energy) સ્ત્રોતોમાંથી મેળવશે.
ભારતમાં ડેટા સેન્ટર માર્કેટ અને મોટા રોકાણો
ભારતનું ડેટા સેન્ટર માર્કેટ હાલમાં ઝડપથી વિકાસ કરી રહ્યું છે. આગામી વર્ષોમાં આ ક્ષેત્રમાં ભારે રોકાણ આવવાની ધારણા છે. અંદાજ મુજબ, આ બજાર ₹89,000 કરોડ (2025) થી વધીને ₹3,10,000 કરોડ (2035) સુધી પહોંચી શકે છે. આંધ્ર પ્રદેશ, ખાસ કરીને વિશાખાપટ્ટનમ, AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સબમરીન ઇન્ટરનેટ કેબલ માટે એક મુખ્ય હબ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. આ નીતિ આ દિશામાં એક મોટું પગલું છે. Google (Alphabet Inc.) ₹1,50,000 કરોડ નું રોકાણ કરીને AI ડેટા સેન્ટર ક્લસ્ટર સ્થાપવાની યોજના ધરાવે છે અને આ રાજ્યમાં લાઇસન્સ મેળવનાર પ્રથમ ખાનગી કંપની બની શકે છે. Reliance Industries પણ ₹1,10,000 કરોડ ના ડેટા સેન્ટર પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહી છે, જ્યારે RMZ Corp આગામી પાંચ વર્ષમાં ₹3,50,000 કરોડ નું રોકાણ કરીને 1.5 GW (એટલે કે 1500 MW) ડેટા સેન્ટર ક્ષમતા બનાવવાની યોજના ધરાવે છે. આ પગલાં ભારત સરકારની નવી વીજળી નિયમો સાથે સુસંગત છે, જે સીધા વીજળી ખરીદી અને કેપ્ટિવ જનરેશનને સમર્થન આપે છે. 51% રિન્યુએબલ એનર્જીનો નિયમ ભારત સરકારના 2030 સુધીમાં 500 GW બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ આધારિત વીજળી ક્ષમતાના લક્ષ્યાંકને પણ ટેકો આપે છે.
સંભવિત પડકારો અને જોખમો
જોકે આ નીતિ રોકાણને આકર્ષવા માટે બનાવવામાં આવી છે, કેટલાક પડકારો પણ છે. 300 MW ની ઊંચી થ્રેશોલ્ડ મર્યાદાનો અર્થ છે કે આ નીતિનો લાભ મુખ્યત્વે મોટા ડેટા સેન્ટર્સને જ મળશે. નાના ડેટા સેન્ટર્સ અથવા એન્ટરપ્રાઇઝ સુવિધાઓને આનો સીધો લાભ નહીં મળે. વીજળીની સીધી ખરીદી અને પોતાની ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સિસ્ટમ બનાવવાથી વર્તમાન વીજળી વિતરણ કંપનીઓ (Discoms) ના આવક સ્થિરતા પર અસર થઈ શકે છે. આંતરિક વીજળી વિતરણ સિસ્ટમ બનાવવી અને તેનું સંચાલન કરવું એ નોંધપાત્ર મૂડી રોકાણ અને ઓપરેશનલ કુશળતા માંગી લે છે, જે ઓપરેટર્સ માટે અમલીકરણનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે. રિન્યુએબલ એનર્જી પર વધુ નિર્ભરતા, પર્યાવરણ માટે ફાયદાકારક હોવા છતાં, તેની અનિયમિતતા (intermittency) સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે, જેના માટે મજબૂત ઊર્જા વ્યવસ્થાપન અને સ્ટોરેજ સોલ્યુશન્સની જરૂર પડશે.
આંધ્ર પ્રદેશ માટે વ્યૂહાત્મક આઉટલૂક
આંધ્ર પ્રદેશનો આ સક્રિય નિયમનકારી અભિગમ તેને ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રોકાણ માટે એક મુખ્ય સ્થળ તરીકે સ્થાપિત કરે છે. રાજ્ય ડેટા સેન્ટર્સ અને સંબંધિત ઉદ્યોગો માટે એક વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે, જે તેની કનેક્ટિવિટી અને રિન્યુએબલ એનર્જી સંસાધનોનો લાભ ઉઠાવશે. આ નીતિ ભારતના વધતા ડિજિટલ અર્થતંત્ર, AI ક્ષમતાઓ અને ડેટા સ્ટોરેજ જરૂરિયાતોને ટેકો આપવા માટે જરૂરી મોટા ડેટા સેન્ટર સુવિધાઓના વિકાસને વેગ આપવાની અપેક્ષા છે. આ પગલું અન્ય રાજ્યો માટે પણ એક મોડેલ તરીકે કામ કરી શકે છે, જે મોટા ઔદ્યોગિક ગ્રાહકો વીજળી કેવી રીતે ખરીદે છે તેમાં વધુ સ્પર્ધા અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપશે.