સંસદીય સમિતિએ આમૂલ નીતિગત પરિવર્તન માટે ભાર મૂક્યો: શું ભારત 2030 સુધીમાં વિશાળ ભૂગર્ભ કોલસા ભંડાર ખોલવા માટે તૈયાર છે?

એક સંસદીય સમિતિએ ભારપૂર્વક ભલામણ કરી છે કે ભારતે તેની નીતિઓને સરળ બનાવવી જોઈએ અને ભૂગર્ભ કોલસા ખાણકામ માટે પ્રમાણિત પ્રોટોકોલ સ્થાપિત કરવા જોઈએ. સમિતિએ પ્રકાશ પાડ્યો કે હાલની જટિલ મંજૂરી પ્રક્રિયાઓ, જે ઘણીવાર મોટી ઓપન-કાસ્ટ ખાણો જેવી હોય છે, તે તુલનાત્મક રીતે ઓછો પર્યાવરણીય પ્રભાવ ધરાવતા પ્રોજેક્ટ્સમાં નોંધપાત્ર વિલંબનું કારણ બને છે.

ભારતીય સરકારે 2030 સુધીમાં ભૂગર્ભ ખાણોમાંથી 100 મિલિયન ટન (MT) કોલસાનું ઉત્પાદન કરવાનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય નિર્ધારિત કર્યું હોવાથી આ પહેલ નિર્ણાયક છે. આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવું ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા અને વધુ ટકાઉ સંસાધન નિષ્કર્ષણ (sustainable resource extraction) તરફ સંક્રમણ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

ભૂગર્ભ કોલસા ખાણકામ ઘણા ફાયદાઓ પ્રદાન કરે છે, જેમાં ન્યૂનતમ સપાટી પર વિક્ષેપ (minimized surface disturbance) શામેલ છે, જે જમીન, જંગલો અને હાલના માળખાકીય સુવિધાઓને જાળવવામાં મદદ કરે છે. તે સપાટી પરના ખાણકામની સરખામણીમાં જમીનના પુનઃસ્થાપન (land reclamation) ખર્ચમાં ઘટાડો કરે છે અને પરોક્ષ ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન (indirect greenhouse gas emissions) પણ ઘટાડે છે. વધુમાં, આ પદ્ધતિ ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા, ઊંડાણપૂર્વકના કોલસાના ભંડાર સુધી પહોંચ પ્રદાન કરે છે અને હવામાન પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં લીધા વિના વર્ષભર કામગીરી સુનિશ્ચિત કરે છે.

કોલ, માઈન્સ અને સ્ટીલ પરની સ્ટેન્ડિંગ કમિટી (Standing Committee on Coal, Mines and Steel) એ ભાર મૂક્યો કે આ ઓછા પર્યાવરણીય પ્રભાવો હોવા છતાં, ભૂગર્ભ ખાણકામ પ્રોજેક્ટ્સ મોટી ઓપન-કાસ્ટ ખાણો જેવી જ કડક મંજૂરી અને દસ્તાવેજીકરણ પ્રક્રિયાઓનો સામનો કરે છે, જેના કારણે બિનજરૂરી વિલંબ થાય છે. તેથી, ભારતમાં ભૂગર્ભ કોલસા ખાણકામ પ્રથાઓના કાર્યક્ષમ અમલીકરણ માટે નીતિ સરળીકરણ અને પ્રમાણિત પ્રોટોકોલને આવશ્યક માનવામાં આવે છે.

ભૂગર્ભ ખાણકામ ઉપરાંત, સમિતિએ ઓપન-કાસ્ટ ખાણકામ માટે માનક સંદર્ભ શરતો (standard terms of reference - ToRs) અને પ્રમાણિત ઓપરેટિંગ પ્રક્રિયાઓ (standard operating procedures - SOPs) ની શક્યતા શોધવાનું પણ સૂચવ્યું. આ ભલામણમાં, ભૂગર્ભ ખાણો માટે વિચારવામાં આવી રહેલી સમાન જોગવાઈઓમાંથી સમાનતાઓ લઈને, સિંગલ-વિंडો ક્લિયરન્સ સિસ્ટમ (single-window clearance system) લાગુ કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

કોલસા મંત્રાલયે અગાઉ પરિવર્તનકારી નીતિગત પગલાં દ્વારા ભૂગર્ભ કોલસા ખાણકામને પ્રોત્સાહન આપવાની પોતાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે. આ સુધારાઓ ઉચ્ચ મૂડી રોકાણ (high capital investment) અને લાંબા ગાળાની પ્રતીક્ષા અવધિ (long gestation periods) જેવા પડકારોને સંબોધવાનો હેતુ ધરાવે છે, જે ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો (sustainable development goals) સાથે સુસંગત કોલસા ક્ષેત્રને આધુનિક બનાવવાની સરકારના સંકલ્પને રેખાંકિત કરે છે.

ભૂગર્ભ કોલસા ખાણકામ પ્રોજેક્ટ્સ માટે મંજૂરી પ્રક્રિયાને સુવ્યવસ્થિત કરવાથી ખાણકામ કંપનીઓ માટે પ્રોજેક્ટ અમલીકરણ સમયરેખા (project execution timelines) અને મૂડી ખર્ચ (capital expenditure) માં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે. પ્રોજેક્ટ વિકાસમાં આ વેગવંતતા ઝડપી આવક વૃદ્ધિ (revenue generation) અને સુધારેલ નફાકારકતા (profitability) તરફ દોરી શકે છે. ઊર્જા અને ખાણકામ ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા રોકાણકારો આને સકારાત્મક વિકાસ તરીકે જોઈ શકે છે, જે ભૂગર્ભ નિષ્કર્ષણ (underground extraction) માં મજબૂત ક્ષમતાઓ ધરાવતી કંપનીઓમાં રસ અને રોકાણ વધારી શકે છે. સુધારેલ કાર્યક્ષમતા અને ઘટેલ પર્યાવરણીય પદચિહ્ન (reduced environmental footprint) આ કામગીરીઓના ESG (Environmental, Social, and Governance) પ્રોફાઇલને પણ સુધારી શકે છે.

સરળ નીતિઓ અને પ્રમાણિત પ્રોટોકોલ સાથે, ભારત તેના ભૂગર્ભ કોલસા ભંડારના મોટા ભાગને ખોલવાની અપેક્ષા રાખે છે. આ પર્યાવરણીય ટકાઉપણાના સિદ્ધાંતોનું પાલન કરતી વખતે રાષ્ટ્રની વધતી ઉર્જા માંગને પહોંચી વળવામાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપી શકે છે. આ સુધારાઓનું સફળ અમલીકરણ 2030 ના કોલસા ઉત્પાદન લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરવા અને વધુ મજબૂત અને આધુનિક કોલસા ઇકોસિસ્ટમ (robust and modern coal ecosystem) ને પ્રોત્સાહન આપવામાં મુખ્ય પરિબળ બનશે.

અસર રેટિંગ: 7/10