Venture capital ફર્મ્સ હવે માત્ર નાણાકીય આંકડાઓ સુધી મર્યાદિત નથી. સ્ટાર્ટઅપ ફાઉન્ડર્સની કાર્યશૈલી અને વર્તણૂકને સમજવા માટે હવે ખાસ 'Level II' બેકગ્રાઉન્ડ ચેક કરવામાં આવી રહ્યા છે, જેથી ભવિષ્યમાં થતી ગવર્નન્સની ભૂલોને અટકાવી શકાય.
વર્ષો સુધી વેન્ચર કેપિટલ (VC) ઈન્ડસ્ટ્રી માત્ર 'ડેટા રૂમ' મોડેલ પર નિર્ભર હતી. આ પ્રક્રિયામાં ફાઈનાન્શિયલ સ્ટેટમેન્ટ્સ, કેપ ટેબલ અને ગ્રોથના આંકડાઓ તપાસવામાં આવતા હતા. પરંતુ, ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ જેમ-જેમ પરિપક્વ થઈ રહી છે, તેમ રોકાણકારો સમજી રહ્યા છે કે કંપનીની સફળતા જેટલી બિઝનેસ મોડેલ પર નિર્ભર છે, તેટલી જ ફાઉન્ડરની ઈમાનદારી અને નેતૃત્વ પર પણ આધારિત છે.
ફાઈનાન્શિયલ રિપોર્ટ્સથી આગળની વિચારસરણી
પરંપરાગત 'Level I' ડ્યુ ડિલિજન્સમાં ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી અને લીગલ લિટિગેશન જેવી બાબતો ચેક કરવામાં આવતી હતી. પરંતુ આ તપાસ ઘણીવાર મર્યાદિત હોય છે, તે ફાઉન્ડર મુશ્કેલ સમયમાં કેવી પ્રતિક્રિયા આપશે તેનો અંદાજ નથી લગાવી શકતી. તાજેતરના સમયમાં અનેક સ્ટાર્ટઅપ્સમાં થયેલા ગવર્નન્સ કૌભાંડોએ સાબિત કર્યું છે કે નાણાકીય શિસ્ત એ નૈતિક નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાની ખાતરી નથી.
'Level II' ડ્યુ ડિલિજન્સનું મહત્વ
આ ગેપને પૂરવા માટે હવે ઈન્વેસ્ટર્સ 'Level II' ડ્યુ ડિલિજન્સ અપનાવી રહ્યા છે. જેમાં ફાઉન્ડરના પૂર્વ કર્મચારીઓ, સપ્લાયર્સ અને ગ્રાહકો સાથે ગુપ્ત રીતે વાતચીત કરવામાં આવે છે. આનો હેતુ કોઈની ટીકા કરવાનું નથી, પરંતુ ફાઉન્ડરના વર્તણૂકના ટ્રેન્ડ્સ (Behavioral Patterns) સમજવાનો છે.
Arkam Ventures ના CFO વિષ્ણુહરી પારેખના જણાવ્યા મુજબ, કેપિટલ રોકતા પહેલા ટ્રસ્ટને વેલિડેટ કરવું અત્યંત જરૂરી છે. મલ્ટિપલ સોર્સ દ્વારા ફીડબેક મેળવીને રોકાણકારો એ જાણી શકે છે કે ફાઉન્ડરમાં કંપનીને સ્કેલ કરવાની ક્ષમતા અને પરિપક્વતા છે કે નહીં.
સ્ટાર્ટઅપ ઈન્વેસ્ટિંગમાં બદલાવ
આ ટ્રેન્ડ ભારતીય માર્કેટમાં એક મોટા બદલાવનું સૂચક છે. SEBI જેવા રેગ્યુલેટર્સની કડકાઈ અને સાવચેતીભર્યા ફંડિંગ માહોલમાં, હવે માત્ર ગ્રોથ નહીં પણ સસ્ટેનેબલ ગવર્નન્સ પર ભાર આપવામાં આવી રહ્યો છે. લાંબા ગાળે જે કંપનીઓ પારદર્શિતા અને મજબૂત નૈતિક પાયા પર કામ કરશે, તેમને જ ઈન્વેસ્ટર્સ તરફથી સ્થિર અને મોટું ફંડિંગ મળવાની શક્યતા વધુ છે.