AI ના વધતા ક્રેઝ વચ્ચે હવે વેન્ચર કેપિટલ (VC) ફર્મ્સે પોતાની વર્ષો જૂની 'નો-રાઈવલ્સ' પોલિસી ત્યજી દીધી છે. હવે VC ફર્મ્સ એકસાથે હરીફ ગણાતી સ્ટાર્ટઅપ્સમાં રોકાણ કરી રહી છે, જે ગવર્નન્સ અને પારદર્શિતા સામે નવા પડકારો લાવી રહ્યું છે.
બદલાતા પ્રવાહો અને પડકારો
પરંપરાગત રીતે, વેન્ચર કેપિટલ ફર્મ્સ હંમેશા એવા રોકાણોથી દૂર રહેતી હતી જે સીધી રીતે એકબીજાના હરીફ હોય, જેથી હિતોના સંઘર્ષ (Conflict of Interest) ને ટાળી શકાય. પરંતુ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના યુગમાં સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટનો ખર્ચ ઘટતા સ્ટાર્ટઅપ્સ ખૂબ ઝડપથી પોતાના બિઝનેસ મોડલ બદલી રહી છે. આ ઝડપને કારણે એક જ પોર્ટફોલિયોમાં રહેલી કંપનીઓ એકબીજાના માર્કેટમાં ઘૂસણખોરી કરી રહી છે.
પારદર્શિતાની નવી જરૂરિયાત
જ્યારે એક જ રોકાણકાર બે હરીફ કંપનીઓને ફંડ આપે છે, ત્યારે ગુપ્ત માહિતી લીક થવાનો કે બોર્ડના નિર્ણયોમાં પક્ષપાત થવાનો જોખમ વધી જાય છે. તાજેતરમાં Factory અને Cognition જેવી કંપનીઓના કિસ્સાઓએ આ જોખમોને જાહેર ચર્ચામાં મૂક્યા છે. વિનોદ ખોસલા જેવા મોટા રોકાણકારો પણ હવે આ મુદ્દે મંથન કરી રહ્યા છે કે રોકાણની મર્યાદા જાળવી રાખીને હિતોનું રક્ષણ કેવી રીતે કરવું.
ફાઉન્ડર્સ અને ઇન્વેસ્ટર્સ માટે શીખ
હવે રોકાણકારો પાસેથી સંપૂર્ણ 'એક્સક્લુઝિવિટી'ની આશા રાખવાનો યુગ પૂરો થયો છે. Benchmark જેવી દિગ્ગજ ફર્મ્સ હવે 'અર્લી ડિસ્ક્લોઝર' (Early Disclosure) પર ભાર મૂકી રહી છે, જેથી ફાઉન્ડર્સને પહેલેથી જ સંભવિત ટકરાવ વિશે જાણકારી રહે.
ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ માટે પણ આ એક એલાર્મ જેવું છે. જેમ-જેમ ભારતીય કંપનીઓ AI મોડેલ્સ અપનાવી રહી છે, તેમ-તેમ અહીં પણ રોકાણકારોએ સ્પષ્ટ નીતિઓ અને નૈતિક સીમાઓ નક્કી કરવી પડશે. લાંબા ગાળાના ગ્રોથ માટે હવે 'એક્સક્લુઝિવિટી' કરતા 'ગવર્નન્સ' અને 'પારદર્શિતા' વધુ મહત્વના માપદંડો બની રહેશે.