સુપ્રીમ કોર્ટનો ટાઇગર ગ્લોબલ વિરુદ્ધ નિર્ણય; ફ્લિપકાર્ટ ગેઇન્સ પર કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ; સ્ટાર્ટઅપ્સ ટેક્સ સ્પષ્ટતાની માંગ કરે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટનો ટાઇગર ગ્લોબલ પર ટેક્સ; સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમે સ્પષ્ટતા માંગી

15 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ આપેલા એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં, ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટે રોકાણ ફર્મ ટાઇગર ગ્લોબલ સામે ચુકાદો આપ્યો. કોર્ટે જણાવ્યું કે ટાઇગર ગ્લોબલને 2018 માં વોલમાર્ટને ફ્લિપકાર્ટ શેર્સની વેચાણ પર કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે [3, 4, 6, 7, 10, 11, 19]. સુપ્રીમ કોર્ટે નીચલી કોર્ટના નિર્ણયોને રદ કર્યા, કર અધિકારીઓ સાથે સહમત થઈને કે ટાઇગર ગ્લોબલ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી મોરેશિયસ-આધારિત એન્ટિટીઝ ટેક્સ ટાળવા માટે બનાવેલા 'ફ્રન્ટ્સ' અથવા 'કંડ્યુટ્સ' હતા અને તેમાં પૂરતો વાણિજ્યિક પદાર્થ (commercial substance) નહોતો [3, 4, 11, 19]. પરિણામે, કોર્ટે ફર્મને ઇન્ડિયા-મોરેશિયસ ડબલ ટેક્સેશન એવોઇડન્સ એગ્રીમેન્ટ (DTAA) નો લાભ નકાર્યો [3, 4, 6, 7, 10, 11, 19]. આ ચુકાદો ટેક્સ મેટર્સમાં 'સબસ્ટન્સ ઓવર ફોર્મ' (substance over form) સિદ્ધાંતને મજબૂત બનાવે છે અને ભારતના જનરલ એન્ટી-એવોઇડન્સ રૂલ્સ (GAAR) ની અરજીને માન્ય કરે છે [3, 4, 19]. ટાઇગર ગ્લોબલે 2011 અને 2015 ની વચ્ચે મોરેશિયસ એન્ટિટીઝ દ્વારા ફ્લિપકાર્ટમાં રોકાણ કર્યું હતું અને 2018 માં તેનો હિસ્સો વેચી દીધો, જેનાથી અંદાજે 1.6 અબજ ડોલરથી વધુ કેપિટલ ગેઇન થયું [3, 5, 9, 25]|

ટેક્સ નિર્ણય વચ્ચે સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ ખાતરી માંગી રહ્યું છે

સ્ટાર્ટઅપ પોલિસી ફોરમ (SPF), જેમાં એથર એનર્જી, CRED અને રેઝરપે સહિત 60 થી વધુ ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સનો સમાવેશ થાય છે, તેણે નાણા મંત્રાલયનો સંપર્ક કર્યો છે. તેમણે આ નિર્ણયના કારણે વિદેશી રોકાણકારોને મિશ્ર સંકેતો મોકલાવાની શક્યતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે [1, 11]. SPF ના સ્થાપક, શ્વેતા રાજપાલ કોહલી, સરકારે ટેક્સ સંધિઓનું સંતુલિત અર્થઘટન કરવાની અને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ જાળવી રાખવા માટે ખાતરીઓ આપવાની અપીલ કરી છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે આનાથી ભારતના સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ પર લાંબા ગાળાની અસર થશે, જે વિદેશી મૂડી પર ખૂબ આધાર રાખે છે [1, 11]|

તેમની ભલામણોમાં, SPF એ ટેક્સ વિભાગને સ્પષ્ટીકરણ પરિપત્રો (clarificatory circulars) જારી કરવા વિનંતી કરી છે. આ પરિપત્રો GAAR ની બિન-પૂર્વવર્તી (non-retroactive) અરજીને યોગ્ય હોલ્ડિંગ્સ (bona fide holdings) માટે સુનિશ્ચિત કરશે જે 1 એપ્રિલ, 2017 પહેલા સ્થાપિત થયા હતા, ભલે વેચાણ પછી થયું હોય. તેમનો દાવો છે કે આનાથી સમાપ્ત થયેલા કેસો ફરીથી ખુલશે નહીં અને રોકાણકારો માટે મહત્વપૂર્ણ નિશ્ચિતતા પ્રદાન કરશે [1, 11]. ઐતિહાસિક રીતે, મોરેશિયસ ભારતમાં રોકાણ માટે પસંદગીનું ક્ષેત્ર હતું, જ્યાં ઇન્ડિયા-મોરેશિયસ DTAA હેઠળ કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સમાં છૂટ મળતી હતી. જ્યારે 2016 માં સુધારા અને 1 એપ્રિલ, 2017 થી GAAR ની રજૂઆતે આ પરિસ્થિતિ બદલી, 'ગ્રાન્ડફાધરિંગ' જોગવાઈઓએ એપ્રિલ 2017 પહેલાં કરાયેલા રોકાણોનું રક્ષણ કર્યું હતું [14, 15, 16, 17, 19]. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયનો અર્થ એ છે કે, GAAR, 1 એપ્રિલ, 2017 પછીના વ્યવહારો માટે, ભલે રોકાણ માળખાની સ્થાપનાની તારીખ ગમે તે હોય, સંધિ લાભો પર પ્રભાવ પાડી શકે છે [19]|

બજાર અને રોકાણકાર ભાવના પર અસર

આ ઐતિહાસિક નિર્ણય ભારતમાં ઓફશોર રોકાણ માળખા અને સંધિ દાવાઓ માટે વધેલી તપાસ (increased scrutiny) ના યુગની શરૂઆત કરશે તેવી અપેક્ષા છે [5, 8, 10, 25]. ટેક્સ નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે વિદેશી રોકાણકારો અને ખાનગી ઇક્વિટી ફર્મોએ સંધિ લાભોનો દાવો કરવા માટે તેમના પસંદ કરેલા અધિકારક્ષેત્રોમાં વધુ નોંધપાત્ર વાણિજ્યિક હાજરી અને નિયંત્રણ દર્શાવવું પડશે, માત્ર ટેક્સ રેસિડન્સી સર્ટિફિકેટ્સ (TRCs) પર નિર્ભર રહેવાનું બંધ કરવું પડશે [3, 8, 19, 25]. આ નિર્ણયથી રોકાણ માળખાનું પુનઃમૂલ્યાંકન, એક્ઝિટ વેલ્યુએશન પર સંભવિત અસરો અને ડીલ વાટાઘાટોના સમયપત્રકમાં વધારો થઈ શકે છે [8]. જ્યારે સરકારે, એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ એન. વેંકટராமન જેવા વ્યક્તિઓ દ્વારા, ચિંતાઓને 'વિચલિત' ગણાવીને ફગાવી દીધી છે, ત્યારે સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ દ્વારા સ્પષ્ટતા માટેની માંગ વિદેશી મૂડી માટે ભારતના ટેક્સ શાસનની આગાહીક્ષમતા (predictability) અંગે ચાલી રહેલી ચિંતાને પ્રકાશિત કરે છે [11].