Flipkart અને PhonePe જેવી દિગ્ગજ ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ પોતાની હેડઓફિસ વિદેશથી ભારત ખસેડી રહી છે. આ 'રિવર્સ ફ્લિપિંગ' પ્રક્રિયાનો મુખ્ય હેતુ ભારતીય શેરબજારમાં IPO લાવવાનો છે, પરંતુ રોકાણકારો માટે ટેક્સ અને કાયદાકીય પાસાં સમજવા જરૂરી છે.
વર્ષો સુધી ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સનો ટ્રેન્ડ સિંગાપોર, યુએસ કે કેમેન આઈલેન્ડ્સ જેવા દેશોમાં હોલ્ડિંગ કંપની બનાવવાનો રહ્યો છે. તેનું મુખ્ય કારણ સરળ નિયમો અને વેન્ચર કેપિટલ મેળવવાની આસાની હતી. જોકે, હવે સ્થિતિ બદલાઈ રહી છે. Flipkart, PhonePe, Groww અને Zepto જેવી મોટી કંપનીઓ હવે 'રિવર્સ ફ્લિપિંગ' કરી રહી છે, એટલે કે તેઓ તેમનું લીગલ ડોમિસાઇલ ફરી ભારત લાવી રહી છે.
આ વ્યૂહરચના કેમ?
આ ફેરફાર પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે આ કંપનીઓ હવે ભારતીય માર્કેટ અને અહીંના શેરબજાર પર ફોકસ કરી રહી છે. ભારતમાં લિસ્ટિંગ સરળ બનાવવા માટે ડોમેસ્ટિક કોર્પોરેટ સ્ટ્રક્ચર હોવું અનિવાર્ય છે. આ ઉપરાંત, ગુજરાતના GIFT City માં સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતા પ્રોત્સાહનોને કારણે પણ સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ભારત પરત ફરવું વધુ આકર્ષક બન્યું છે.
રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ?
આ પ્રક્રિયા દેખાય છે એટલી સરળ નથી. રિવર્સ ફ્લિપિંગમાં સૌથી મોટો પડકાર ટેક્સનો છે. જ્યારે કંપની તેનું હોલ્ડિંગ સ્ટ્રક્ચર બદલે છે, ત્યારે શેરહોલ્ડર્સ માટે કેપિટલ ગેઈન્સ ટેક્સની જવાબદારી ઊભી થઈ શકે છે, જે રોકાણકારો અને ફાઉન્ડર્સ માટે મોટો ખર્ચ સાબિત થઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત, બૌદ્ધિક સંપત્તિ (Intellectual Property) ટ્રાન્સફર કરવી અને ભારતીય કાયદા મુજબ કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ ગોઠવવી એ સમય માંગી લેતી પ્રક્રિયા છે. આ દરમિયાન કંપનીના મેનેજમેન્ટનું ધ્યાન મૂળ વ્યવસાયથી ભટકી શકે છે અથવા ટૂંકા ગાળાની નાણાકીય લવચીકતા પર અસર પડી શકે છે.
ટુંકમાં, જો આ ટેક જાયન્ટ્સ ટેક્સ અને કાયદાકીય અવરોધોને સફળતાપૂર્વક પાર કરી લે, તો આગામી વર્ષોમાં ભારતીય શેરબજારમાં મોટા ટેક IPO ની ભરમાર જોવા મળી શકે છે.