Neosapien ના CEO ધનંજય યાદવ દ્વારા ભારતીય વેન્ચર કેપિટલ માર્કેટમાં એક નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ભારતમાં ઇન્વેસ્ટર્સ લાંબા ગાળાના R&D કરતા ક્વિક રિટર્ન આપતી કન્ઝ્યુમર એપ્સને વધુ મહત્વ આપી રહ્યા છે, જે દેશના ટેકનોલોજી ડેવલપમેન્ટ માટે ચિંતાનો વિષય છે.
કેમ ડીપટેક પાછળ રહી ગયું છે?
ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં અત્યારે એક મોટો વિરોધાભાસ જોવા મળી રહ્યો છે. Neosapien ના CEO ધનંજય યાદવના મતે, ઇન્વેસ્ટર્સ એવા પ્રોજેક્ટ્સને પસંદ કરે છે જે ઝડપથી યુઝર બેઝ બનાવી શકે અને ૫ થી ૭ વર્ષમાં એક્ઝિટ મળી શકે. જ્યારે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, રોબોટિક્સ અને એડવાન્સ્ડ એન્જિનિયરિંગ જેવા ડીપટેક પ્રોજેક્ટ્સને પ્રોડક્ટ તૈયાર કરવામાં ૧૦ વર્ષ જેટલો લાંબો સમય લાગી શકે છે.
આર્થિક નુકસાન અને જોખમ
કન્ઝ્યુમર એપ્સ વારંવાર માર્કેટ શેર મેળવવા માટે મોટા પાયે ખર્ચ કરે છે, જે ટૂંકા ગાળા માટે તો સારું લાગે છે પણ લાંબા ગાળે તે ભારતની પોતાની ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી (IP) બનાવવાની ક્ષમતાને નબળી પાડે છે. ડીપટેક કંપનીઓ, જેનો રેવન્યુ-પર-એમ્પ્લોયી રેશિયો ઘણીવાર સારો હોય છે, તેમને પૂરતું ફંડિંગ મળતું નથી, જેને કારણે ભારત ટેકનોલોજી માટે અન્ય દેશો પર નિર્ભર રહેવાની ફરજ પડે છે.
શું કોઈ ઉકેલ છે?
આ ખાલીપો ભરવા માટે માર્કેટ નિષ્ણાતો હવે કોર્પોરેટ વેન્ચર આર્મ્સ અને બિઝનેસ હાઉસીસ તરફ મીટ માંડી રહ્યા છે. આ સંસ્થાઓ પાસે 'પેશન્ટ કેપિટલ' (Patient Capital) આપવાની ક્ષમતા છે, એટલે કે તેઓ એવું રોકાણ કરી શકે છે જેમાં તાત્કાલિક પ્રોફિટની જરૂર નથી.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે શું સરકારની નવી પોલિસીઓ અથવા લાંબા ગાળાના ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ પ્લેયર્સ આ દિશામાં આગળ વધશે, જેથી ભારત માત્ર એપ્સ બનાવનાર દેશ મટીને એક ગ્લોબલ હાઇ-ટેક હબ બની શકે.