ભારતના D2C સેક્ટરે વર્ષ **2021** થી અત્યાર સુધીમાં **2,000** રાઉન્ડમાં **$6 અબજ** જેવું જંગી ફંડિંગ મેળવ્યું છે. જોકે હવે માર્કેટમાં 'ગ્રોથ' કરતા 'પ્રોફિટેબિલિટી' અને અર્લી-સ્ટેજ સ્ટાર્ટઅપ્સ પર રોકાણકારો વધુ ભાર આપી રહ્યા છે.
ભારતનું ડાયરેક્ટ-ટુ-કન્ઝ્યુમર (D2C) લેન્ડસ્કેપ એક મોટા બદલાવના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. વર્ષ 2021 થી ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં આ સેક્ટરે લગભગ $6 અબજનું ફંડિંગ આકર્ષ્યું છે. જોકે, આ આંકડાની પાછળનું ગણિત હવે સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે.
ફંડિંગની બદલાતી પેટર્ન
એક સમય હતો જ્યારે મોટી રકમનું લેટ-સ્ટેજ ફંડિંગ સરળતાથી મળતું હતું, પણ હવે તે ધીમું પડ્યું છે. વર્ષ 2022 માં ફંડિંગનો આંકડો $1.6 અબજની ટોચ પર હતો, જે 2024 માં ઘટીને $824 મિલિયન પર આવી ગયો હતો. વર્ષ 2025 માં તેમાં 9% નો મામૂલી સુધારો જોવા મળ્યો અને આંકડો $898 મિલિયન રહ્યો, જે દર્શાવે છે કે માર્કેટ હવે વધુ શિસ્તબદ્ધ બન્યું છે.
সবથી મોટો બદલાવ એ છે કે રોકાણકારો હવે અર્લી-સ્ટેજ સ્ટાર્ટઅપ્સને પસંદ કરી રહ્યા છે. વર્ષ 2025 સુધીમાં કુલ ફંડિંગમાં સીડ અને અર્લી-સ્ટેજ ઇન્વેસ્ટમેન્ટનો હિસ્સો વધીને 70% થઈ ગયો છે, જે 2021 માં માત્ર 38% હતો. બીજી તરફ, લેટ-સ્ટેજ કેપિટલમાં વર્ષ 2022 ની પીકથી 69% નો ઘટાડો નોંધાયો છે.
એક્ઝિટ અને કોન્સોલિડેશન
હવે D2C બ્રાન્ડ્સ માટે પબ્લિક માર્કેટ એક રિયાલિસ્ટિક વિકલ્પ બન્યું છે. વર્ષ 2021 થી અત્યાર સુધીમાં 15 IPO અને 105 એક્વિઝિશન નોંધાયા છે. Lenskart અને BlueStone જેવી કંપનીઓએ પબ્લિક માર્કેટમાં સફળ એન્ટ્રી કરી છે. જે બ્રાન્ડ્સ IPO સુધી નથી પહોંચી શકતી, તેમને Hindustan Unilever, Reliance Retail અને Wipro Consumer Care જેવી મોટી કંપનીઓ હસ્તગત કરી રહી છે. ઉદાહરણ તરીકે, Hindustan Unilever દ્વારા Minimalist બ્રાન્ડને $350 મિલિયનમાં ખરીદવામાં આવી હતી.
રોકાણકારોએ શું ધ્યાનમાં રાખવું?
હવે રોકાણકારો માટે સૌથી મહત્વનું પરિબળ 'યુનિટ ઇકોનોમિક્સ' (Unit Economics) છે. કંપની દરેક પ્રોડક્ટના વેચાણ પર કેટલો નફો કરી રહી છે તે જોવું હવે અનિવાર્ય બન્યું છે. વેન્ચર કેપિટલના ટેકા વગર માર્જિન જાળવી રાખવું એ જ હવે સફળતાની ચાવી છે.