ભારતીય AI સ્ટાર્ટઅપ્સ હાલ લિક્વિડિટીની સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે. હાર્ડવેર અને ક્લાઉડના વધતા ખર્ચને પહોંચી વળવા કંપનીઓ હવે મોંઘા વિદેશી AI મોડલ્સને બદલે સસ્તા 'ઓપન-વેઈટ' વિકલ્પો તરફ વળી રહી છે.
આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ને પોતાના પ્રોડક્ટ્સમાં સામેલ કરવાની દોડમાં ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ હવે એક મોટા નાણાકીય અવરોધનો સામનો કરી રહ્યા છે, જેનું મુખ્ય કારણ છે 'કમ્પ્યુટિંગ પાવર'નો તોતિંગ ખર્ચ. હાઈ-પર્ફોર્મન્સ AI માટે જરૂરી સ્પેશિયલાઈઝ્ડ હાર્ડવેર અને ક્લાઉડ રેન્ટલ ફીને કારણે દરેક AI રિસ્પોન્સ જનરેટ કરવાનો ખર્ચ કંપનીઓના માર્જિન પર ભારે દબાણ લાવી રહ્યો છે.\n\nભારતીય ગ્રાહકો સામાન્ય રીતે વેલ્યુ-કોન્શિયસ હોય છે, તેથી સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે આ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખર્ચ ગ્રાહકો પર નાખવો મુશ્કેલ છે. પરિણામે, ઘણી કંપનીઓ હવે માસ-માર્કેટને બદલે હેલ્થકેર અને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ જેવા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે, જ્યાં તેમને વધુ સારું પ્રાઈસિંગ મળી શકે છે.\n\n### મોંઘા વિદેશી મોડલ્સમાંથી છુટકારો\n\nવિદેશી પ્રોપ્રાઈટરી AI મોડલ્સ પરની નિર્ભરતા હવે અસહ્ય બની રહી છે. ખર્ચ ઘટાડવા માટે કંપનીઓ હવે ઓપન-વેઈટ (Open-weight) AI મોડલ્સ અપનાવી રહી છે. આ વ્યૂહાત્મક ફેરફારથી કંપનીઓ ઓવરહેડ ઘટાડી શકે છે અને વારંવાર ફંડિંગ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે પોતાની કેશ પોઝિશન મજબૂત કરી શકે છે.\n\n### રોકાણકારોના બદલાતા માપદંડ\n\nવર્ષ 2026 માં રોકાણકારોનો અભિગમ પણ બદલાયો છે. હવે માત્ર ડાઉનલોડ્સ કે યુઝર્સની સંખ્યા જેવા 'વેનિટી મેટ્રિક્સ'ને મહત્વ આપવામાં આવતું નથી. તેના બદલે, દરેક યુઝર પાછળ થતો ખર્ચ (Cost-per-user) અને નફાકારકતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે.\n\n### સરકારનો સપોર્ટ\n\nઆ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ગેપને દૂર કરવા માટે IndiaAI Mission હેઠળ હજારો GPU તૈનાત કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ પહેલ હેઠળ પાત્ર સ્ટાર્ટઅપ્સને સબસિડીવાળા દરે કમ્પ્યુટિંગ પાવર પૂરો પાડવામાં આવશે, જેથી તેઓ વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક રહી શકે.\n\nરોકાણકારોએ ખાસ જોવું જોઈએ કે કંપનીઓ પોતાની યુનિટ ઈકોનોમિક્સમાં કેટલી સફળ થાય છે અને શું તેઓ યુઝર એક્સપિરિયન્સ સાથે બાંધછોડ કર્યા વગર કાર્યક્ષમ મોડલ્સ પર સ્વિચ કરી શકે છે કે નહીં.