ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં મોટો બદલાવ આવી રહ્યો છે. હવે કંપનીઓ કન્ઝ્યુમર એપ્સ છોડીને AI અને સેમિકન્ડક્ટર જેવા ડીપ ટેક (Deep Tech) ક્ષેત્રે ઝંપલાવી રહી છે, જેના માટે **$25 અબજ**નું ખાસ ફંડ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.
ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ સેક્ટરમાં એક મોટું સ્ટ્રક્ચરલ ટ્રાન્સફોર્મેશન જોવા મળી રહ્યું છે. ફિનટેક અને ઈ-કોમર્સના યુગ પછી હવે કંપનીઓ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), રોબોટિક્સ, એડવાન્સ્ડ મટીરિયલ્સ અને સેમિકન્ડક્ટર્સ જેવા જટિલ ટેકનોલોજી સેક્ટરમાં આગળ વધી રહી છે.
આંકડાઓમાં તેજી
વર્ષ 2015 થી 2026 દરમિયાન આ ક્ષેત્રે આશરે $11.4 અબજનું વેન્ચર કેપિટલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેળવ્યું છે. માત્ર 2025ના વર્ષમાં જ રેકોર્ડ $2.96 અબજનું રોકાણ આવ્યું હતું. આ વિકાસને વેગ આપવા માટે સરકારે $11 અબજના 'રિસર્ચ ડેવલપમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડ' સાથે કુલ $25 અબજનું ફંડિંગ પૂલ ઊભું કર્યું છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય હાર્ડવેર બનાવતી કંપનીઓને લાંબા ગાળા માટે 'પેશન્ટ કેપિટલ' (Patient Capital) પૂરું પાડવાનો છે.
Skyroot Aerospace ની સફળતા
ખાનગી ક્ષેત્રે ભારતે મોટી સિદ્ધિ મેળવી છે. જુલાઈ 2026માં Skyroot Aerospace દ્વારા તેમના Vikram-1 રોકેટનું સફળ ઓર્બિટલ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું, જે સાબિત કરે છે કે ભારતીય ખાનગી કંપનીઓ હવે વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરવા સક્ષમ છે.
પડકારો અને જોખમો
ડીપ ટેક સેક્ટર માટે હજુ પણ કેટલાક ગંભીર પડકારો બાકી છે:
- Funding Gap: સ્ટાર્ટઅપ્સને શરૂઆતના તબક્કે ભલે ફંડ મળે, પરંતુ 'Series B' અને 'Series C' રાઉન્ડમાં મૂડીની અછત વર્તાય છે.
- R&D સ્પેન્ડિંગ: ભારતનું કોર્પોરેટ સંશોધન ખર્ચ GDPના માત્ર 0.64% છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે ઘણું ઓછું છે.
- મેન્યુફેક્ચરિંગ ખર્ચ: સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રે ફેબ્રિકેશનનો ખર્ચ અત્યંત ઊંચો છે, જેના કારણે ભારત હજુ પણ ટેકનોલોજી માટે અન્ય દેશો પર નિર્ભર છે.
বর্তমানে ભારતમાં 4,200થી વધુ ડીપ ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ કાર્યરત છે, પરંતુ તેમની સફળતાનો મુખ્ય આધાર પ્રોટોટાઈપમાંથી મોટા પાયે ઇન્ડસ્ટ્રીયલ મેન્યુફેક્ચરિંગ તરફ જવાની ક્ષમતા પર રહેશે.