ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમની એસેટ્સ હવે **₹13.5 લાખ કરોડ** પર પહોંચી ગઈ છે, પરંતુ હવે ફંડિંગ કરતા ઓપરેશનલ એક્સપર્ટાઈઝ પર વધુ ભાર મુકાઈ રહ્યો છે. ઇન્વેસ્ટર્સ હવે ઝડપી ગ્રોથને બદલે મેનેજમેન્ટની પરિપક્વતાને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે.
ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ હાલ એક મોટા બદલાવના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહી છે. માર્ચ 2025 સુધીમાં સેક્ટરની એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ (AUM) વધીને ₹13.5 લાખ કરોડ થઈ ગઈ છે. જોકે, હવે આ આખી રમત માત્ર મૂડી મેળવવા પૂરતી સીમિત રહી નથી. ટિયર-2 શહેરોમાં 1,100 થી વધુ ઇન્ક્યુબેટર્સ સક્રિય હોવાથી ફંડિંગ મેળવવું હવે મુખ્ય પડકાર નથી રહ્યો, પરંતુ કંપનીઓ 'વિઝડમ ગેપ' (wisdom gap) નો સામનો કરી રહી છે. એટલે કે, પ્રોડક્ટ બનાવવાની ક્ષમતા તો છે, પણ તેને લાંબા ગાળે ટકાવી રાખવા માટેની બિઝનેસ સમજનો અભાવ જોવા મળે છે.
પ્રોડક્ટ થી ઓપરેશનલ સ્કેલિંગના પડકારો
ઘણી શરૂઆતની કંપનીઓ પ્રોડક્ટ ડેવલપમેન્ટ પછી જ્યારે ઓપરેશનલ સ્કેલિંગ પર આવે છે, ત્યારે મુશ્કેલીમાં મુકાય છે. મુખ્ય સમસ્યા ટેકનિકલ જાણકારી અને ફાઇનાન્સ, HR તથા ગવર્નન્સ જેવી વ્યવસ્થાપકીય જરૂરિયાતો વચ્ચેના તફાવતને કારણે ઉભી થાય છે. જ્યારે ફાઉન્ડર્સ માત્ર ઝડપી ગ્રોથ પર ધ્યાન આપે છે અને ફાઇનાન્શિયલ શિસ્ત ભૂલી જાય છે, ત્યારે નિષ્ફળતાનું જોખમ વધી જાય છે.
પ્રોફેશનલ માર્ગદર્શન તરફ ઝુકાવ
આ સ્થિતિ સુધારવા માટે હવે સ્ટાર્ટઅપ્સ પ્રોફેશનલ સલાહકારો પર ધ્યાન આપી રહ્યા છે. ઇન્વેસ્ટર્સ હવે એવા ફાઉન્ડર્સને પસંદ કરી રહ્યા છે જેઓ ફ્રેક્શનલ CFO અને અનુભવી ઓપરેશન લીડર્સને પોતાની ટીમમાં સામેલ કરવા તૈયાર હોય. 'ગ્રોથ એટ એની કોસ્ટ' (Growth at any cost) નો યુગ હવે પૂરો થઈ રહ્યો છે અને તેના સ્થાને 'ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ રિગર' (Institutional rigor) ની માંગ વધી છે. અનુભવી સલાહકારો જે ગવર્નન્સ અને માર્કેટ સ્ટ્રેટેજીમાં માર્ગદર્શન આપી શકે, તે હવે સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે અનિવાર્ય બન્યા છે.
ઇન્વેસ્ટર્સનો આગામી દ્રષ્ટિકોણ
અર્થતંત્રના લાંબા ગાળાના લક્ષ્યો સિદ્ધ કરવા માટે સ્ટાર્ટઅપ્સે ટેકનિકલ સાહસમાંથી સ્થાયી સંસ્થાઓમાં રૂપાંતરિત થવું પડશે. માત્ર કેપિટલના જોરે કંપનીઓ સફળ નથી થઈ શકતી. ભવિષ્યમાં રોકાણકારો એ વાત પર નજર રાખશે કે સ્ટાર્ટઅપ ઓપરેશનલ કુશળતાને કેવી રીતે અપનાવે છે અને ફાઉન્ડર્સ પોતાની મેનેજમેન્ટ સ્ટાઈલમાં બદલાવ લાવવા માટે કેટલા તૈયાર છે.