ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં અત્યારે એક નવી ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. વેન્ચર કેપિટાલિસ્ટ્સ (VCs) અને સ્ટાર્ટઅપ ફાઉન્ડર્સ વચ્ચે ક્વિક કોમર્સ અને ડીપટેક (Deeptech) માટેના ફંડિંગને લઈને મોટો મતભેદ જોવા મળી રહ્યો છે.
ભારતીય વેન્ચર કેપિટલ ઇકોસિસ્ટમમાં અત્યારે બે વિરોધી વિચારધારાઓ સામસામે આવી ગઈ છે. Untitled Ventures ના પાર્ટનર અમોલ મૈની અને કેટલાક ડીપટેક ફાઉન્ડર્સ વચ્ચે સોશિયલ મીડિયા પર થયેલી ચર્ચાએ આખાય માર્કેટમાં ચર્ચાઓ જગાવી છે. વિવાદનું મુખ્ય કેન્દ્ર એ છે કે ભારતનું ફંડિંગ ક્યાં જવું જોઈએ: ગ્રાહકોને સુવિધા આપતી 'ક્વિક કોમર્સ' કંપનીઓમાં કે પછી લાંબા ગાળે ટેકનોલોજીનો પાયો નાખતી 'ડીપટેક' કંપનીઓમાં?
ક્વિક કોમર્સ વિરુદ્ધ ડીપટેક
અમોલ મૈનીનું માનવું છે કે ક્વિક કોમર્સ જેવા ગ્રાહક-કેન્દ્રિત સેક્ટર્સ ટૂંકા ગાળામાં દેશના આર્થિક વિકાસ માટે વધુ અસરકારક છે. રોકાણકારો માટે આ પ્રકારના બિઝનેસમાં રેવન્યુ અને માર્કેટ સ્કેલ ઝડપથી મેળવી શકાય છે. બીજી તરફ, Pixxel ના CEO અવેશ અહેમદ અને Neosapien ના CEO ધનંજય યાદવ જેવા ફાઉન્ડર્સે આ દલીલનો વિરોધ કર્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે ડીપટેકને માત્ર ખર્ચાળ ગણવું એ ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિને ન સમજવા જેવું છે. ગ્રાહકો જે ડિલિવરી એપ વાપરે છે, તે પણ સેટેલાઈટ ટેકનોલોજી, સેમિકન્ડક્ટર અને બેટરી સાયન્સ જેવા પાયાના સંશોધનો પર જ બનેલી છે.
મૂડીનું સંકટ (The Capital Dilemma)
ડીપટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે તેમના સંશોધન અને વાસ્તવિક આવક વચ્ચેનો સમયગાળો ઘણો લાંબો હોય છે, જેને 'વેલી ઓફ ડેથ' કહેવામાં આવે છે. ટ્રેડિશનલ VC ફંડ્સ સામાન્ય રીતે 5 થી 7 વર્ષના ગાળામાં એક્ઝિટ શોધતા હોય છે, જ્યારે ડીપટેકને લાંબા ગાળાની મૂડી (Patient Capital) ની જરૂર હોય છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને એપ્લિકેશન લેયર
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતનો ડિજિટલ ઇકોનોમીનો ગ્રોથ એક 'ટુ-ટ્રેક' પ્રોસેસ છે. જો ડીપટેક કંપનીઓ પાયાનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નહીં બનાવે, તો ક્વિક કોમર્સની કાર્યક્ષમતા પણ નહીં વધે. ભવિષ્યમાં રોકાણકારોએ આ બંનેને હરીફ તરીકે જોવાને બદલે, સરકારી ગ્રાન્ટ અને લાંબા ગાળાના સ્પેશિયલાઈઝ્ડ ફંડ દ્વારા આ ગેપ ભરવાની જરૂર પડશે.