SEBI એ સ્ટોક એક્સચેન્જો માટે 'સેલ્ફ-લિસ્ટિંગ' (Self-Listing) ના પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધો છે. રેગ્યુલેટરનું માનવું છે કે બિઝનેસ અને રેગ્યુલેટરી ભૂમિકા વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદરેખા હોવી જરૂરી છે, તેથી હાલના નિયમોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં.
રેગ્યુલેટરનો સ્પષ્ટ ઇનકાર
ભારતીય શેરબજારના નિયમનકાર, સેબી (SEBI) એ સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટતા કરી છે કે કોઈપણ સ્ટોક એક્સચેન્જ પોતાના પ્લેટફોર્મ પર પોતાના શેરનું લિસ્ટિંગ કે ટ્રેડિંગ કરી શકશે નહીં. મુંબઈમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં SEBI ના ચેરમેન તુહિન કાંત પાંડેએ જણાવ્યું હતું કે, આ અંગે કોઈ નવી સમિતિ બનાવવાનો કે દરખાસ્ત પર વિચાર કરવાનો કોઈ પ્લાન નથી. આ નિવેદનથી લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી અટકળો પર પૂર્ણવિરામ મુકાઈ ગયું છે.
હિતોનો સંઘર્ષ (Conflict of Interest)
આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ 'હિતોનો સંઘર્ષ' છે. સ્ટોક એક્સચેન્જો બેવડી ભૂમિકા ભજવે છે: એક તરફ તેઓ નફો કમાતી બિઝનેસ સંસ્થાઓ છે, તો બીજી તરફ તેઓ 'ફ્રન્ટ-લાઈન રેગ્યુલેટર' તરીકે માર્કેટ પર દેખરેખ રાખે છે અને નિયમોનું પાલન કરાવે છે. જો કોઈ એક્સચેન્જ પોતાનું લિસ્ટિંગ કરે, તો તે પોતાના જ શેરના વ્યવહાર પર દેખરેખ રાખવા જેવી સ્થિતિ ઊભી થાય, જે બજારની પારદર્શિતા અને સુરક્ષા માટે જોખમી બની શકે તેમ છે.
ભારત અને ગ્લોબલ માર્કેટનો તફાવત
અમેરિકા જેવા દેશોમાં 'Intercontinental Exchange' જેવી કંપનીઓ સેલ્ફ-લિસ્ટિંગ કરે છે, પરંતુ ભારતે વધુ સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવ્યું છે. હાલમાં, National Stock Exchange (NSE) ના શેર BSE પર લિસ્ટેડ છે, જે યોગ્ય માળખું જાળવી રાખે છે. આ નિર્ણય દ્વારા SEBI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે લિક્વિડિટી કે વધારાના ફાયદા કરતા માર્કેટ ગવર્નન્સ અને સ્થિરતા વધુ મહત્વની છે.
રોકાણકારો માટે શું છે મેસેજ?
રોકાણકારોએ હવે સમજી લેવું જોઈએ કે એક્સચેન્જોના માળખામાં કોઈ મોટો ફેરફાર થવાની શક્યતા નથી. હવે રોકાણ માટેનો મુખ્ય માપદંડ એક્સચેન્જની મૂળભૂત કામગીરી, વોલ્યુમ ગ્રોથ (Volume Growth) અને રેવન્યુ સ્ટ્રીમ (Revenue Streams) જ રહેશે. લિસ્ટિંગના માળખાકીય ફેરફારોની આશા રાખવાને બદલે બિઝનેસ ફંડામેન્ટલ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું હિતાવહ છે.