સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) એ ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્સ માટે માર્જિનની જરૂરિયાતોમાં મોટો સુધારો જાહેર કર્યો છે. આ ફેરફારોમાં લાંબા ગાળાના કોન્ટ્રાક્ટની સમયમર્યાદા 9 મહિનાથી વધારીને 13 મહિના કરવામાં આવી છે અને રિસ્ક મોડેલિંગને 16 થી 44 સિનારિયો સુધી વિસ્તારવામાં આવ્યું છે.
હેજ્ડ પોર્ટફોલિયો માટે રાહત, સટ્ટાખોરો પર લગામ!
SEBI નો આ નવો નિયમ હેજ્ડ પોર્ટફોલિયો (Hedged Portfolios) માટે માર્જિન ખર્ચ ઘટાડવામાં મદદ કરશે, જ્યારે સટ્ટાકીય વેપાર (Speculative Trading) પર કડક નિયંત્રણ જાળવવામાં આવશે. આ ફેરફારોનો ઉદ્દેશ્ય બજાર સુરક્ષાને વાસ્તવિક પોર્ટફોલિયો રિસ્ક સાથે વધુ નજીકથી જોડવાનો છે.
લાંબા ગાળાના કોન્ટ્રાક્ટની મુદત લંબાઈ
સૌથી મહત્વપૂર્ણ ફેરફારોમાંનો એક એ છે કે લાંબા ગાળાના ડેરિવેટિવ્ઝ કોન્ટ્રાક્ટ્સ માટેની મર્યાદા 9 મહિનાથી વધારીને 13 મહિના કરવામાં આવી છે. આનાથી માર્કેટ પાર્ટિસિપન્ટ્સને તેમના પોર્ટફોલિયોને લાંબા સમય સુધી હેજ કરવાની સુવિધા મળશે. અગાઉ, 9 મહિનાથી વધુ સમયના કોન્ટ્રાક્ટ્સ પર વધુ કડક માર્જિન જરૂરી હતું, પરંતુ હવે આ સમયમર્યાદા વધારવાથી રોકાણકારો એક વર્ષ સુધીના જોખમોનું સંચાલન કરી શકશે.
વધુ સચોટ રિસ્ક મોડેલિંગ
SEBI હવે SPAN (Standard Portfolio Analysis of Risk) સિસ્ટમ હેઠળના 16 સિનારિયોના બદલે 44 સિનારિયોના વિસ્તૃત મોડેલનો ઉપયોગ કરશે. આનાથી પોર્ટફોલિયોના સંભવિત નુકસાનનું વધુ સચોટ મૂલ્યાંકન થશે. આ સુધારેલા રિસ્ક ગણતરીના પગલે, એક્સ્ટ્રીમ લોસ માર્જિન (ELM) ને ફરીથી કેલિબ્રેટ કરવામાં આવશે. ખાસ કરીને, યોગ્ય રીતે હેજ કરાયેલા ઓપ્શન સ્ટ્રેટેજી (Option Strategies) જેવા કે ઇન્ડેક્સ ઓપ્શન સ્ટ્રેટેજીમાં માર્જિન જરૂરિયાતોમાં 50% સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે, અને કેલેન્ડર સ્પ્રેડ (Calendar Spreads) માટે 30% સુધીનો ઘટાડો શક્ય છે.
સટ્ટાખોરી પર નિયંત્રણ જાળવી રાખવામાં આવશે
જોકે નવા માળખામાં હેજ્ડ પોઝિશન્સ માટે સુગમતા લાવવામાં આવી છે, SEBI સટ્ટાખોરીને રોકવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. સેટલમેન્ટ અને એક્સપાયરીના દિવસોમાં ઊંચા માર્જિનની જરૂરિયાતો જાળવી રાખવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, કેલેન્ડર સ્પ્રેડ્સ માટેના ચાર્જીસ પણ બદલાશે. હાલના ફ્લેટ 1.75% ચાર્જને બદલે, હવે સ્પ્રેડના બંને લેગ્સ વચ્ચેના સમયના તફાવતને આધારે એક વેરીએબલ સ્કેલ લાગુ પડશે.
આ રિસ્ક-સેન્સિટિવ અભિગમ ભારતીય બજારના ધોરણોને વૈશ્વિક પ્રથાઓ સાથે વધુ નજીકથી જોડવાનો પ્રયાસ કરે છે. જ્યારે હેજ્ડ પોર્ટફોલિયોને મૂડી કાર્યક્ષમતામાં સુધારો જોવા મળી શકે છે, ત્યારે સીધા ફ્યુચર્સ પોઝિશન્સ અને નેકેડ શોર્ટ ઓપ્શન્સના માર્જિનમાં મોટા ફેરફારોની અપેક્ષા નથી.