SEBI એ સફળતાપૂર્વક 'Demat 2.0' ફ્રેમવર્કનું પરીક્ષણ કર્યું છે. આ સિસ્ટમ દ્વારા **₹1,025 કરોડના** કોર્પોરેટ બોન્ડનું ડિજિટલ રૂપી (e₹) નો ઉપયોગ કરીને ઇન્સ્ટન્ટ સેટલમેન્ટ કરવામાં આવ્યું છે.
નવું ટેકનોલોજીકલ મોડલ (DLT Network)
SEBI એ કોર્પોરેટ બોન્ડ્સ માટે 'Demat 2.0' તરીકે ઓળખાતા નવા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું પરીક્ષણ પૂર્ણ કર્યું છે. 10 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં, આ પાઇલટ પ્રોજેક્ટ હેઠળ કુલ ₹1,025 કરોડના ટોકનાઇઝ્ડ બોન્ડનું સેટલમેન્ટ કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રક્રિયામાં REC Limited અને Larsen & Toubro એ ₹500-500 કરોડના બોન્ડ્સ ઇશ્યૂ કર્યા હતા, જ્યારે IIFL એ ₹25 કરોડની રકમ સાથે ભાગ લીધો હતો.
આ આખી પ્રક્રિયા RBI ના હોલસેલ ડિજિટલ રૂપી (e₹) પર આધારિત છે. ખાસ વાત એ છે કે, અહીં 'એટોમિક' (Atomic) સેટલમેન્ટનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. એટલે કે, બોન્ડ ટ્રાન્સફર અને પેમેન્ટ બંને એકસાથે થાય છે. જો પેમેન્ટ ન મળે, તો બોન્ડ ટ્રાન્સફર પણ થતા નથી, જેનાથી સેટલમેન્ટનું જોખમ લગભગ શૂન્ય થઈ જાય છે.
રોકાણકારો માટે શું બદલાશે?
સૌથી મોટી રાહત એ છે કે રોકાણકારોએ આ માટે કોઈ નવું ડીમેટ એકાઉન્ટ ખોલાવવાની કે ફરીથી KYC કરાવવાની જરૂર નથી. આ સિસ્ટમ હાલના ડિપોઝિટરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની અંદર જ કામ કરશે. ISIN અને અન્ય કાયદાકીય સુરક્ષાના ધોરણોમાં પણ કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
ભવિષ્યની તૈયારીઓ
જોકે આ સિસ્ટમ અત્યારે ટેકનિકલ રીતે મજબૂત છે, પણ તે DLT (Distributed Ledger Technology) અને સ્માર્ટ કોન્ટ્રાક્ટ્સ પર નિર્ભર છે, તેથી સાયબર સિક્યુરિટી અને ટેકનિકલ સુસંગતતા પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કા પછી, આગામી સમયમાં સેકન્ડરી માર્કેટ ટ્રેડિંગ અને રિટેલ રોકાણકારો માટે પણ આ સુવિધાનો વિસ્તાર થવાની શક્યતાઓ છે.