SEBI દ્વારા 3 ઓગસ્ટે લાગુ કરાયેલા નવા ક્લોઝિંગ ઓક્શન (Closing Auction) સિસ્ટમ બાદ ભારતીય ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટમાં પ્રથમ સપ્તાહમાં ઇન્ડેક્સ ફ્યુચર્સના ટ્રેડિંગ વોલ્યુમમાં **40%** નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતાને કારણે ઓછા કોન્ટ્રાક્ટનો વેપાર થયો, પરંતુ BSE ના ડેટા સૂચવે છે કે પ્રીમિયમમાં વધારો થયો છે, જે દર્શાવે છે કે માર્કેટ હજુ પણ નવા 3:40 PM ક્લોઝિંગ સમય સાથે અનુકૂલન સાધી રહ્યું છે.
SEBI ની નવી સિસ્ટમથી માર્કેટમાં બદલાવ
સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) દ્વારા લાગુ કરાયેલ નવી ક્લોઝિંગ પ્રાઈસ ડિસ્કવરી મિકેનિઝમ (Closing Price Discovery Mechanism) ની અસર ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટમાં તાત્કાલિક જોવા મળી રહી છે. 3 ઓગસ્ટ, 2026 થી અમલમાં આવેલ નવી ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન (CAS) સિસ્ટમ, જે ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સ (F&O) કોન્ટ્રાક્ટ ધરાવતા શેરો માટે ક્લોઝિંગ પ્રાઈસ નક્કી કરવા માટે અગાઉ વપરાતી 30-મિનિટ વોલ્યુમ-વેઇટેડ એવરેજ પ્રાઈસ (VWAP) પદ્ધતિનું સ્થાન લીધું છે.
વોલ્યુમમાં તીવ્ર ઘટાડો, પણ પ્રીમિયમમાં તેજી
પ્રથમ સપ્તાહમાં, બજારમાં ટ્રેડિંગ વોલ્યુમમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો. નિફ્ટી અને બેંક નિફ્ટી સહિતના ઇન્ડેક્સ ફ્યુચર્સ માટે સરેરાશ દૈનિક વોલ્યુમ અગાઉના સપ્તાહની સરખામણીમાં આશરે 40% ઘટ્યું. કોન્ટ્રાક્ટની સંખ્યામાં આ ઘટાડો બજાર સહભાગીઓ, ખાસ કરીને રિટેલ રોકાણકારો અને આર્બિટ્રેજર્સ (arbitrageurs) વચ્ચેની પ્રારંભિક અનિશ્ચિતતાને કારણે માનવામાં આવે છે, જેઓ નવી ઓક્શન-આધારિત પ્રાઈસ ડિસ્કવરી પ્રક્રિયા સાથે તેમની વ્યૂહરચનાઓને અનુકૂલિત કરી રહ્યા છે.
જોકે, બજાર પ્રવૃત્તિ પરની અસર જટિલ રહી છે. જ્યારે ટ્રેડ થયેલા કોન્ટ્રાક્ટની સંખ્યા ઘટી, ત્યારે એક્સચેન્જ ડેટા સૂચવે છે કે આ ટ્રેડનું મૂલ્ય મજબૂત રહ્યું. ઉદાહરણ તરીકે, BSE એ આ સંક્રમણ સપ્તાહ દરમિયાન પ્રતિ કોન્ટ્રાક્ટ પ્રીમિયમમાં 74.8% નો ઉછાળો નોંધ્યો, જેના કારણે સરેરાશ દૈનિક પ્રીમિયમ ટર્નઓવરમાં 21.3% નો વધારો થયો. આ ભિન્નતા સૂચવે છે કે જ્યારે કુલ ઓછા કોન્ટ્રાક્ટનો વેપાર થયો, ત્યારે લેવાયેલી ડેરિવેટિવ પોઝિશન્સનું નાણાકીય મૂલ્ય નોંધપાત્ર રહ્યું.
નવી સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે?
આ નવી મિકેનિઝમ અંતર્ગત, ટ્રેડર્સ દિવસના અંતિમે વેપાર કેવી રીતે કરવો તે બદલવું પડશે. CAS 3:20 PM અને 3:30 PM ની વચ્ચે મહત્તમ પૂલ્ડ ખરીદી અને વેચાણ ઓર્ડરને મેચ કરીને કાર્ય કરે છે, છેલ્લા 30 મિનિટના વેપારના વેઇટેડ એવરેજની ગણતરી કરવાને બદલે. આ ફેરફારને સમાવવા માટે, ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટનો સમય 10 મિનિટ વધારવામાં આવ્યો છે, અને હવે બજાર 3:40 PM વાગ્યે બંધ થાય છે.
ભવિષ્યમાં શું અપેક્ષિત છે?
આ પ્રારંભિક સમયગાળામાં કેટલીક ઓપરેશનલ સમસ્યાઓ જોવા મળી છે. આર્બિટ્રેજ ફંડ્સ, જે કેશ અને ફ્યુચર્સ માર્કેટ વચ્ચેના ભાવ તફાવતોનો લાભ લેવા પર આધાર રાખે છે, તેઓ નવી ક્લોઝિંગ પ્રાઈસ સાથે તેમના એક્ઝિક્યુશન અલ્ગોરિધમ્સને અનુકૂલિત કરતી વખતે ખાસ કરીને સાવચેત રહ્યા છે. બજાર નિરીક્ષકો અને નિયમનકારોએ આ વિકાસને અસ્થાયી સમસ્યાઓ ગણાવી છે. જેમ જેમ ટ્રેડિંગ એપ્લિકેશન્સ સૂચક ઓક્શન પ્રાઈસને વધુ સારી રીતે પ્રતિબિંબિત કરવા માટે અપડેટ કરવામાં આવશે, તેમ તેમ બજાર સહભાગીઓ નવી સંતુલન સાથે તેમની વ્યૂહરચનાઓને ગોઠવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.
રોકાણકારો માટે, આવતા અઠવાડિયામાં મુખ્ય મોનિટરિંગ પોઈન્ટ લિક્વિડિટીનું સ્થિરીકરણ હશે કારણ કે સિસ્ટમ અપડેટ્સ પૂર્ણ થાય છે અને વેપારીનો વિશ્વાસ પાછો ફરે છે. SEBI દ્વારા બજાર બંધ સમયે વોલેટિલિટી ઘટાડવામાં નવી પદ્ધતિની અસરકારકતાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે કારણ કે આવનારા સત્રોમાંથી વધુ ડેટા ઉપલબ્ધ થશે.