ભારતીય રિટેલ રોકાણકારો હવે ઈક્વિટી ડેરિવેટિવ્સને બદલે માર્જિન ટ્રેડિંગ ફેસિલિટી (MTF) તરફ વળ્યા છે. જેના કારણે માર્જિન બુકનો આંકડો રેકોર્ડ **₹1.48 લાખ કરોડ** પર પહોંચી ગયો છે, જે લાંબા ગાળે નવા જોખમો નોતરી શકે છે.
ભારતીય શેરબજારમાં રોકાણકારોની લેવરેજ (Leverage) વાપરવાની રીતમાં મોટો બદલાવ આવી રહ્યો છે. ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટ પર વધી રહેલી નિયમનકારી તપાસને પગલે હવે રોકાણકારોનું ધ્યાન માર્જિન ટ્રેડિંગ ફેસિલિટી (MTF) તરફ ખેંચાયું છે. ઓગસ્ટ 2026ના મધ્ય સુધીમાં MTF હેઠળ આપવામાં આવેલી લોનનો કુલ આંકડો ₹1.48 લાખ કરોડના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જે નાણાકીય વર્ષ 2023માં માત્ર ₹24,920 કરોડ હતો.
લાંબા ગાળાના લેવરેજનો છુપો ખર્ચ
ઘણા રોકાણકારો MTFને ખરીદશક્તિ વધારવાનું સાધન માને છે, પરંતુ તેઓ તેના 'કેરી કોસ્ટ' (Carry Cost) ને અવગણે છે. ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) માં ચોક્કસ એક્સપાયરી હોય છે, જ્યારે MTF પોઝિશન લાંબા સમય સુધી રાખી શકાય છે. આ માટે રોકાણકારે વાર્ષિક લગભગ 15% જેટલું વ્યાજ ચૂકવવું પડે છે, જે લાંબા ગાળે તમારા રિટર્ન પર પાણી ફેરવી શકે છે.
ઇલિક્વિડ એસેટ્સનું જોખમ
મોટાભાગનું માર્જિન ડેટ એવા શેરોમાં ફસાયેલું છે જેમાં ડેરિવેટિવ્સની સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી, એટલે કે મોટાભાગે મિડ-કેપ અને સ્મોલ-કેપ સ્ટોક્સ. બજારમાં જ્યારે ગભરાટ ફેલાય ત્યારે આ શેરો 'લોઅર સર્કિટ'માં ફસાઈ જાય છે, જેનાથી બ્રોકર શેર વેચી શકતા નથી અને રોકાણકાર પોઝિશનમાંથી બહાર નીકળી શકતા નથી.
SEBI ની કડક નજર
Securities and Exchange Board of India (SEBI) હાલમાં આ સેગમેન્ટમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે માળખાગત સુધારાઓ પર વિચાર કરી રહી છે. નવા નિયમોમાં બ્રોકર્સ માટે વધુ નેટ-વર્થની જરૂરિયાત અને રિપોર્ટિંગ સિસ્ટમમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. રોકાણકારોએ પોર્ટફોલિયોની લિક્વિડિટી અને ચૂકવાતા વ્યાજ દર પર સતત નજર રાખવી અત્યંત જરૂરી છે.