Securities Markets Code Bill, 2025 ના 'Clause 21' ને લઈને મોટો વિવાદ છે. આ કલમ SEBI ને દંડ વધારવાની એકપક્ષીય સત્તા આપે છે, જેનાથી ન્યાયિક નિષ્પક્ષતા પર સવાલો ઉભા થયા છે.
Securities Markets Code Bill, 2025 નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય તમામ જૂના માર્કેટ કાયદાઓને એકત્રિત કરવાનો છે, પરંતુ તેમાં રહેલી 'Clause 21' હવે ચર્ચાનો વિષય બની છે. આ કલમ મુજબ, SEBI પાસે પોતાના જ અધિકારીઓ દ્વારા નક્કી કરાયેલા દંડ કે આદેશોની સમીક્ષા કરીને તેને એકપક્ષીય રીતે વધારવાની સત્તા હશે. હાલમાં આ બિલ 'પાર્લામેન્ટરી સ્ટેન્ડિંગ કમિટી ઓન ફાઇનાન્સ' પાસે વિચારણા હેઠળ છે, જ્યાં નિષ્ણાતો આ જોગવાઈને 'કોન્ફ્લિક્ટ ઓફ ઇન્ટરેસ્ટ' તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
ક્લોઝ 21 કેમ વિવાદાસ્પદ છે?
ટીકાકારોનું માનવું છે કે આ નિયમ SEBI ને એકસાથે ફરિયાદી (Prosecutor) અને ન્યાયાધીશ (Judge) બંને બનાવી દેશે. વર્તમાન કાયદાકીય માળખામાં, જો SEBI ને લાગે કે કોઈ દંડ ઓછો છે, તો પણ તે પોતાની રીતે તેમાં ફેરફાર કરી શકતું નથી. સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે આ સત્તા એકતરફી છે; એટલે કે, SEBI દંડ વધારી શકે છે, પરંતુ દંડ ઘટાડવા માટે કોઈ સમાન પદ્ધતિ ઉપલબ્ધ નથી. આનાથી લિસ્ટેડ કંપનીઓ અને રોકાણકારો માટે અનિશ્ચિતતાનું વાતાવરણ ઉભું થઈ શકે છે.
સ્વતંત્ર નિરીક્ષણની માંગ
નિષ્ણાતોનું સૂચન છે કે આવી સત્તાઓને બદલે 'Securities Appellate Tribunal' (SAT) નો ઉપયોગ થવો જોઈએ. ટેક્સ કે કસ્ટમ્સના કાયદાની જેમ, જો નિયમનકારી સંસ્થાને લાગે કે દંડ ઓછો છે, તો તેણે સ્વતંત્ર ટ્રિબ્યુનલ પાસે અપીલ કરવી જોઈએ. આ રીતે, રેગ્યુલેટર અને માર્કેટ એન્ટિટી બંને માટે એક 'Level Playing Field' જળવાઈ રહેશે.
શું છે વર્તમાન સ્થિતિ?
આ બિલ ડિસેમ્બર 2025 માં લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેનો હેતુ SEBI Act, 1992, Securities Contracts (Regulation) Act, 1956 અને Depositories Act, 1996 ને જોડવાનો છે. ઓક્ટોબર 2026 સુધી આ બિલ હજુ અમલમાં આવ્યું નથી. હવે તમામની નજર પાર્લામેન્ટરી કમિટીના અંતિમ રિપોર્ટ પર છે કે શું તેઓ Clause 21 માં કોઈ ફેરફાર સૂચવે છે કે કેમ.