NSE ના ચેરમેન શ્રીનિવાસ ઇન્જેટીએ સેલ્ફ-લિસ્ટિંગની શક્યતા પર ચર્ચા શરૂ કરી છે. હાલમાં SEBI ના કડક નિયમો મુજબ એક્સચેન્જે સ્પર્ધક પ્લેટફોર્મ પર લિસ્ટ થવું પડે છે, જેથી માર્કેટમાં પારદર્શિતા જળવાઈ રહે.
એક્સચેન્જની બેવડી ભૂમિકાનો પડકાર
ભારતના સૌથી મોટા સ્ટોક એક્સચેન્જ, NSE પાસે બેવડી જવાબદારી છે—એક તરફ તે કોમર્શિયલ એન્ટિટી તરીકે કામ કરે છે, તો બીજી તરફ પોતાના પ્લેટફોર્મ પર ટ્રેડિંગ કરનારાઓ માટે ફ્રન્ટલાઈન રેગ્યુલેટર પણ છે. હવે ચેરમેન શ્રીનિવાસ ઇન્જેટીના સંકેતોએ એક નવી ચર્ચા જગાવી છે કે શું ભવિષ્યમાં એક્સચેન્જ પોતાને જ લિસ્ટ કરી શકે? જો આવું થાય તો માર્કેટ ઓપરેટર અને લિસ્ટેડ કંપની તરીકેના હિતોના ટકરાવ (Conflict of Interest) નો મોટો પ્રશ્ન ઊભો થાય તેમ છે.
સેબીના નિયમો અને ગવર્નન્સ ફાયરવોલ
વર્તમાન 2018 ના SEBI ફ્રેમવર્ક મુજબ, કોઈપણ એક્સચેન્જ પોતાને ત્યાં લિસ્ટ થઈ શકતું નથી. આ નિયમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એક એવો 'ગવર્નન્સ ફાયરવોલ' બનાવવાનો છે કે જેથી BSE જેવી સ્પર્ધક એક્સચેન્જ તે કંપનીના પારદર્શિતા અને નિયમોના પાલન પર દેખરેખ રાખી શકે. આ અલગતા રોકાણકારોના વિશ્વાસ માટે અત્યંત મહત્વની છે.
સંસ્થાકીય રોકાણકારોની ચિંતા
ઘણા ડોમેસ્ટિક અને ફોરેન ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ઇન્વેસ્ટર્સ જે કંપનીઓમાં પારદર્શક સ્ટ્રક્ચર હોય છે તેને 'ગવર્નન્સ પ્રીમિયમ' આપે છે. જો એક્સચેન્જ પોતે જ પોતાના શેરનું નિયમન કરે, તો સંસ્થાકીય વિશ્વાસ ડગમગી શકે છે અને લાંબા ગાળે માર્કેટમાં રિસ્ક પરસેપ્શન વધી શકે છે. Nasdaq કે HKEX જેવા વૈશ્વિક ઉદાહરણોમાં પણ બાહ્ય રેગ્યુલેટર્સ દ્વારા જ દેખરેખ રાખવામાં આવે છે.
આગામી સમયમાં રોકાણકારોની નજર SEBI ના વલણ પર રહેશે. કોઈપણ મોટો ફેરફાર લાવતા પહેલા જાહેર ચર્ચાઓ અને કડક ગવર્નન્સ મેન્ડેટ્સની જરૂર પડશે, જેથી એક્સચેન્જની નિયમનકારી જવાબદારીઓ તેની કમાણી કે વ્યાપારી હિતોને આધીન ન થઈ જાય.