ભારતમાં પેસિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટનો ક્રેઝ વધ્યો છે અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડનું AUM **₹85.76 લાખ કરોડ** ને વટાવી ગયું છે. હવે બજારમાં રાજ્યોની ઇકોનોમી મુજબ 'સ્ટેટ-સ્પેસિફિક ઇન્ડેક્સ' લાવવાની ચર્ચા તેજ બની છે, જોકે એક્સચેન્જોએ હજુ કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી.
ભારતમાં પેસિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટનો પવન ફૂંકાઈ રહ્યો છે. જુલાઈ 2026 સુધીમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સનું કુલ એસેટ્સ અન્ડર મેનેજમેન્ટ (AUM) ₹85.76 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું છે, જેમાંથી પેસિવ ફંડ્સ (ETF અને ઇન્ડેક્સ ફંડ) હિસ્સો ₹15.15 લાખ કરોડ છે. રોકાણકારો હવે ઓછા ખર્ચે માર્કેટને ટ્રેક કરવામાં વધુ રસ દાખવી રહ્યા છે.\n\n### શું છે સ્ટેટ-સ્પેસિફિક ઇન્ડેક્સનો વિચાર?\nમાર્કેટ એક્સપર્ટ્સ હવે એક નવા વિચાર પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે: શું આપણે મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, તમિલનાડુ કે કર્ણાટક જેવા રાજ્યોની આર્થિક પ્રગતિને ટ્રેક કરતી ઇન્ડેક્સ બનાવી શકીએ? આ વિચારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સ્પર્ધાત્મક સંઘવાદ (Competitive Federalism) ને બજાર સાથે જોડવાનો છે, જેથી રોકાણકારો જે-તે રાજ્યની આર્થિક નીતિઓ અને વિકાસમાં સહભાગી બની શકે.\n\n### એક્સચેન્જોનું વલણ શું છે?\nમહત્વની વાત એ છે કે સપ્ટેમ્બર 2026 ની સ્થિતિએ National Stock Exchange (NSE) કે Bombay Stock Exchange (BSE) એ આવી કોઈ યોજનાની જાહેરાત કરી નથી. હાલમાં NSE નું ધ્યાન 11 નવા સેક્ટોરલ ઇન્ડેક્સ પર છે, જે ભૌગોલિક પ્રદેશોને બદલે ચોક્કસ ઉદ્યોગો પર ફોકસ કરે છે.\n\n### રોકાણકારો માટે સાવચેતીના સંકેત\nજો ભવિષ્યમાં આવા પ્રોડક્ટ્સ આવે, તો તેમાં ખાસ રિસ્ક રહેલા છે:\n* કોન્સન્ટ્રેશન રિસ્ક: એક રાજ્ય પર આધારિત ઇન્ડેક્સ તે રાજ્યની સ્થાનિક નીતિ કે કુદરતી આફતોથી ઝડપથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે.\n* લિક્વિડિટી ચેલેન્જ: ઘણીવાર નાની કંપનીઓના શેર ટ્રેડિંગમાં ઓછા હોય છે, જેથી એક્ઝિટ લેતી વખતે રોકાણકારોને મુશ્કેલી પડી શકે છે.\n\nSEBI હાલમાં આ પ્રકારના નવા પેસિવ પ્રોડક્ટ્સ પર નજર રાખી રહ્યું છે જેથી રિટેલ રોકાણકારોને કોઈ અનાવશ્યક જોખમ ન રહે. કોઈપણ રોકાણ નિર્ણય લેતા પહેલાં માત્ર બજારની અટકળો પર નહીં, પરંતુ એક્સચેન્જ અને SEBI ના સત્તાવાર સર્ક્યુલર્સ પર જ વિશ્વાસ રાખવો હિતાવહ છે.