ભારતના ડેરિવેટિવ માર્કેટમાં મોટું પરિવર્તન આવ્યું છે. SEBI ના નવા નિયમોને કારણે સક્રિય રિટેલ ટ્રેડર્સની સંખ્યામાં **20%** નો ઘટાડો થઈને તે **79 લાખ** પર પહોંચી ગઈ છે. આ નિયમોનો હેતુ નુકસાન ઘટાડવાનો છે, પરંતુ છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં **3 વખત** વધેલા Securities Transaction Tax (STT) એ ટ્રેડિંગ ખર્ચમાં ધરખમ વધારો કર્યો છે.
ભારતીય ડેરિવેટિવ માર્કેટ અત્યારે એક મહત્વના બદલાવમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. રેગ્યુલેટરે ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝના હાઈ-રિસ્ક નેચરને કાબૂમાં લેવા માટે કોન્ટ્રાક્ટ સાઈઝમાં ફેરફાર અને વિકલી એક્સપાયરીમાં ઘટાડો જેવા ઘણા માળખાકીય ફેરફારો કર્યા છે. આ પગલાંઓને કારણે સટ્ટાકીય પ્રવૃત્તિઓ પર લગામ લાગી છે અને રિટેલ ટ્રેડર્સની સંખ્યા 98 લાખથી ઘટીને 79 લાખ થઈ ગઈ છે. ખાસ વાત એ છે કે, નાણાકીય વર્ષ 2026 માં રિટેલ સેગમેન્ટનું કુલ નુકસાન ₹91,685 કરોડ સુધી પહોંચી ગયું હતું.
ટ્રેડિંગ ખર્ચમાં વધારો અને તેની અસર
જ્યારે SEBI ના નિયમો રોકાણકારોની સુરક્ષા માટે છે, ત્યારે બીજી તરફ સરકારી નીતિઓ અલગ ચિત્ર રજૂ કરે છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં 3 વખત STT વધારવામાં આવ્યો છે. સપ્ટેમ્બર 2026 ના મધ્ય સુધીમાં, આ ટેક્સમાંથી થતી આવકમાં 53% નો ઉછાળો આવ્યો છે. સામાન્ય રોકાણકાર માટે ટ્રેડિંગ ખર્ચ ઘણો વધી ગયો છે, જે ટ્રેડ કરતી વખતે તરત દેખાતો નથી પણ કોન્ટ્રાક્ટ નોટમાં ભારે અસર કરે છે.
આલ્ગોરિધમિક ટ્રેડિંગનો દબદબો
આ ટેક્સ માળખું દરેક પર સમાન રીતે લાગુ પડે છે, જે સટ્ટાખોરી રોકવામાં કેટલું અસરકારક છે તે અંગે પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. એક તરફ રિટેલ ટ્રેડર્સ આર્થિક મુશ્કેલીમાં છે, તો બીજી તરફ આલ્ગોરિધમિક અને હાઈ-ફ્રીક્વન્સી ટ્રેડિંગ ડેસ્કએ આ જ સમયગાળામાં ₹44,483 કરોડનો ગ્રોસ પ્રોફિટ કર્યો છે. ટેક્સનો બોજ બંને પર સમાન હોવાથી તે વ્યક્તિગત ટ્રેડર પર વધુ ભારે પડે છે.
નિયમનકારી પડકારો
રેગ્યુલેટર્સ અત્યારે બજાર પર નિયંત્રણ અને ઓપરેશનલ સરળતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. તેનું ઉદાહરણ 'ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન'નું રિ-કેલિબ્રેશન છે, જેમાં 20,000 જાહેર સૂચનો મળ્યા બાદ ફેરફાર કરવા પડ્યા હતા. હવે ટ્રેડર્સ માટે એ જોવું મહત્વનું રહેશે કે ભવિષ્યમાં વધુ ટેક્સ વધારાને બદલે પારદર્શક અને લક્ષિત નિયમો આવે છે કે કેમ.