ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં શરૂ થયેલા ૧૫-મિનિટના ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશનમાં માર્કેટ વોલેટિલિટી અને મેનિપ્યુલેશનની ફરિયાદો વધી રહી છે. માસિક ડેરિવેટિવ સેટલમેન્ટને કારણે શેરના ભાવમાં અચાનક ઉછાળો અને ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે, જેને લઈને નિયમનકારો પણ સતર્ક બન્યા છે.
૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના રોજ ભારતીય શેરબજારમાં નવું ૧૫-મિનિટનું ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન (CAS) લાગુ કરવામાં આવ્યું હતું. જેનો મુખ્ય હેતુ જૂની VWAP પદ્ધતિને દૂર કરીને ભાવની શોધ પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક બનાવવાનો હતો. જોકે, એક મહિનાના ટૂંકા ગાળામાં જ આ સિસ્ટમ પર દબાણ જોવા મળ્યું છે, ખાસ કરીને માસિક ડેરિવેટિવ એક્સપાયરીના દિવસે.
પ્રાયોરિટીનો સંઘર્ષ
સમસ્યા એ છે કે સામાન્ય પ્રાઈસ ડિસ્કવરી અને ડેરિવેટિવ પોઝિશનના મોટા પાયે સેટલમેન્ટ એકસાથે થઈ રહ્યા છે. તાજેતરમાં એક્સપાયરીના દિવસે ટર્નઓવર વધીને ₹૪૪૬ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું હતું, જે સામાન્ય રીતે માત્ર ₹૧૫ કરોડ રહે છે. આ ભીડને કારણે ડેરિવેટિવ પ્રીમિયમમાં પણ અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે.
રેગ્યુલેટરી સ્ક્રૂટિની
આ અસ્થિરતાને કારણે BSE સેન્સેક્સ જેવા સૂચકાંકોમાં ૨,૦૦૦ પોઈન્ટ સુધીના ઉછાળા-ઘટાડા જોવા મળ્યા છે. આનાથી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સના NAV પર પણ અસર પડી શકે છે. માર્કેટ રેગ્યુલેટર SEBI પણ આ બાબતે સક્રિય થયું છે. ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં સેબીએ ક્લોઝિંગ ઓક્શનમાં હેરાફેરી કરવા બદલ બે કંપનીઓ સામે કાર્યવાહી કરી હતી અને ₹૩.૬૮ કરોડ જપ્ત કર્યા હતા.
સુધારાની જરૂરિયાત
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકા કે યુકે જેવા વૈશ્વિક બજારોની જેમ આપણે પણ ડેઈલી પ્રાઈસિંગ અને હાઈ-વોલ્યુમ સેટલમેન્ટને અલગ કરવા જોઈએ. જ્યાં સુધી સિસ્ટમમાં આ પ્રકારના માળખાકીય ફેરફારો નહીં થાય, ત્યાં સુધી એક્સપાયરીના છેલ્લા ૧૫ મિનિટમાં ટ્રેડિંગ કરવું જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.