વર્ષ 2026માં ભારતીય કંપનીઓએ IPO દ્વારા **₹1 લાખ કરોડથી** વધુનું ભંડોળ મેળવ્યું છે, પરંતુ આમાંથી **61%** હિસ્સો વ્યવસાયના વિસ્તરણને બદલે જૂના શેરહોલ્ડર્સના એક્ઝિટમાં ગયો છે. લિસ્ટિંગ ડે પર થતો નફો પણ ઘટીને માત્ર **7%** પર આવી ગયો છે.
ભારતીય પ્રાઈમરી માર્કેટ માટે 2026નું વર્ષ ખૂબ જ મહત્વનું રહ્યું છે, કારણ કે IPO દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલી રકમે ₹1 લાખ કરોડનો આંકડો પાર કરી લીધો છે. પરંતુ, આ ચમકતી આંકડાબાજી પાછળ એક ચિંતાજનક સત્ય છુપાયેલું છે. આ કુલ રકમમાંથી લગભગ 61% ફંડ કોઈ નવી ફેક્ટરી સ્થાપવા કે બિઝનેસના વિસ્તરણ માટે નથી વપરાઈ રહ્યું. હકીકતમાં, આ નાણાં 'ઓફર ફોર સેલ' (OFS) મારફતે પ્રમોટર્સ, પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી ફર્મ્સ અથવા સરકારી સંસ્થાઓના ખિસ્સામાં ગયા છે, જેઓ પોતાના જૂના શેર જનતાને વેચી રહ્યા છે.
FPIની બદલાયેલી વ્યૂહરચના
ફોરેન પોર્ટફોલિયો ઇન્વેસ્ટર્સ (FPI) હવે ભારતીય માર્કેટમાં તેમની ગેમપ્લાન બદલી રહ્યા છે. હાલના સેકન્ડરી માર્કેટમાંથી તેમણે આશરે ₹2.84 લાખ કરોડ પાછા ખેંચ્યા છે, પરંતુ તેઓ નવા IPOમાં મોટા પાયે ખરીદી કરી રહ્યા છે. આ વ્યૂહરચના તેમને સીધા જ ફિક્સ્ડ પ્રાઇસ બ્લોકમાં શેર ખરીદવાની તક આપે છે, જેથી તેમને માર્કેટની વધઘટથી બચીને એન્ટ્રી મળી રહે.
લિસ્ટિંગ ડેના નફામાં ઘટાડો
IPOમાં લિસ્ટિંગના દિવસે મળતા તોફાની નફાનો જમાનો હવે ધીમો પડી ગયો છે. જે શેર પહેલા લિસ્ટિંગના દિવસે સરેરાશ 29% જેટલા ઉછળતા હતા, તે હવે ઘટીને માત્ર 7% પર આવી ગયા છે. નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE) અને BSE જેવી કંપનીઓના લિસ્ટિંગમાં પણ આ પ્રકારની સાવચેતી જોવા મળી છે, જે દર્શાવે છે કે રોકાણકારો હવે ઊંચા વેલ્યુએશન પર પૈસા લગાવતા ડરી રહ્યા છે.
ભવિષ્યના જોખમો અને વેલ્યુએશન
હાલમાં 160 કંપનીઓને SEBIની મંજૂરી મળી ગઈ છે અને 75 કંપનીઓ કતારમાં છે. આ ભીડને જોતા આગામી સમયમાં વેલ્યુએશન પર દબાણ વધવાનું નક્કી છે. ઉપરાંત, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ની વ્યાજ દરની નીતિ પણ બજાર પર અસર કરી શકે છે. જો વ્યાજ દરો વધશે તો કંપનીઓનું દેવું અને તેનાથી થતો નફો પણ પ્રભાવિત થશે. રોકાણકારોએ પ્રોસ્પેક્ટસ તપાસતી વખતે એ ખાસ જોવું જોઈએ કે કંપની ફંડિંગ ક્યાં વાપરવાની છે, જેથી તેઓ માત્ર પ્રમોટર્સના એક્ઝિટમાં ફસાઈ ન જાય.