Telegram ના સ્થાપક Pavel Durov સામે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે થયેલી કાર્યવાહી બાદ હવે ભારતમાં પણ ટેક કંપનીઓ માટેના 'ઇન્ટરમિડિયરી' કાયદાઓની સમીક્ષા કરવાની માંગ ઉઠી રહી છે. શું વર્તમાન 'સેફ હાર્બર' નિયમો હેઠળ ટેક પ્લેટફોર્મ્સ ગુનાહિત દુરુપયોગ માટે જવાબદાર ગણાશે કે નહીં, તે મુખ્ય પ્રશ્ન છે.
'સેફ હાર્બર' પ્રોટેક્શન સામે પડકારો
ભારતીય કાયદા મુજબ, 'ઇન્ટરમિડિયરી' એટલે કે મેસેજિંગ એપ્સ, સોશિયલ મીડિયા સાઇટ્સ અને ઇ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ જેવી કંપનીઓને પોતાના યુઝર્સ દ્વારા પોસ્ટ કરવામાં આવતી કન્ટેન્ટ માટે સીધી જવાબદાર ગણવામાં આવતી નથી. આ માટે તેઓ 'સેક્શન 79' હેઠળ 'સેફ હાર્બર' સુરક્ષાનો લાભ લે છે, જો તેઓ નિયમ મુજબની સાવચેતી રાખે તો. જોકે, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઘણીવાર આ સુરક્ષાનો ખોટો ઉપયોગ થાય છે.
વરિષ્ઠ વકીલ N. S. Nappinai એ આ મુદ્દે ભાર મૂક્યો છે કે, પ્લેટફોર્મ્સે માત્ર આ સુરક્ષા પર આધાર રાખવાને બદલે ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓને રોકવા માટે વધુ સક્રિય પગલાં લેવા જોઈએ.
રોકાણકારો માટે શું છે ચિંતા?
રોકાણકારો માટે સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે જો ભારતીય નિયમનકારી સંસ્થાઓ આ 'સેફ હાર્બર' જોગવાઈઓની મર્યાદાઓને વધુ કડક બનાવે અથવા પ્લેટફોર્મ્સની જવાબદારીઓને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરે, તો ટેક કંપનીઓ પર ઓપરેશનલ અને કાનૂની ખર્ચ વધી શકે છે. આમાં કન્ટેન્ટ મોડરેશન (content moderation) માં વધારો, કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ સાથે ડેટા શેરિંગમાં સુધારો અને સંચાર સુવિધાઓમાં ફેરફાર જેવી બાબતો સામેલ હોઈ શકે છે.
વૈશ્વિક પ્રવાહો અને ઘરેલું નીતિ
દુનિયાભરના દેશો ડિજિટલ સ્પેસ પર વધુ નિયંત્રણ મેળવવા માંગે છે. રશિયા દ્વારા Telegram સામે લેવાયેલા પગલાંએ રાજ્ય સુરક્ષા અને કોર્પોરેટ સ્વાયત્તતા વચ્ચેના સંતુલન પર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. આ વૈશ્વિક પ્રવાહની અસર ભારતના નીતિ નિર્માણ પર પણ પડી શકે છે. ટેક લોયર્સ માને છે કે હાલમાં ભારતીય યુઝર્સ પર કોઈ તાત્કાલિક અસર નહીં થાય, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ટેક એક્ઝિક્યુટિવ્સ સામે કડક વલણ ભારતીય નિયમનકારોને પણ વધુ કડક અભિગમ અપનાવવા દબાણ કરી શકે છે.
આ પહેલા પણ ભારતે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના કારણોસર TikTok જેવા એપ્સ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે, જે દર્શાવે છે કે IT એક્ટ હેઠળ સરકાર પાસે નોંધપાત્ર સત્તાઓ છે. હાલની ચર્ચાનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે શું આ વર્તમાન કાયદાઓ પૂરતા છે કે પછી યુઝર પ્રાઈવસી અને એન્ક્રિપ્શનને અસર કર્યા વિના ડિજિટલ જોખમોને પહોંચી વળવા માટે કાયદામાં મોટા ફેરફારોની જરૂર છે.
રોકાણકારોએ શું ધ્યાન રાખવું?
રોકાણકારો માટે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે પ્લેટફોર્મની જવાબદારીઓને લઈને સરકારની નીતિમાં કેવો બદલાવ આવે છે. IT એક્ટમાં કોઈપણ પ્રસ્તાવિત સુધારા, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) દ્વારા નવી માર્ગદર્શિકાઓ અને પ્લેટફોર્મ્સ યુઝર ડેટા અને કન્ટેન્ટ મોડરેશનનું સંચાલન કેવી રીતે કરે છે તેમાં થતા ફેરફારો પર નજર રાખવી જોઈએ. આ ફેરફારો મોટા ટેક અને સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓના બિઝનેસ મોડલ પર સીધી અસર કરી શકે છે.