ભારતીય ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટમાં ઓગસ્ટ **2026** દરમિયાન મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. એવરેજ ડેઇલી કોન્ટ્રાક્ટ્સ **23%** ઘટીને છેલ્લા **13 મહિનાના** તળિયે પહોંચી ગયા છે, જેનું મુખ્ય કારણ સરકારના નવા નિયમો છે.
નવા નિયમોની બજાર પર અસર
ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન ભારતીય બજારમાં એવરેજ ડેઇલી કોન્ટ્રાક્ટ્સ ઘટીને આશરે 224 મિલિયન થયા છે. આ ઘટાડો સતત ત્રણ મહિનાથી ચાલી રહેલી મંદ ગતિને કારણે વધુ ગંભીર બન્યો છે. 3 ઓગસ્ટ, 2026 થી લાગુ કરાયેલા નવા 'ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન' (CAS) ને કારણે ટ્રેડર્સમાં મૂંઝવણ જોવા મળી છે, જેના લીધે દિવસના અંતે થતા ટ્રેડિંગમાં ઘટાડો થયો છે. આ સાથે જ સિક્યોરિટીઝ ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સ (STT) માં વધારો અને કડક કોલેટરલ જરૂરિયાતોએ ટ્રેડિંગનો ખર્ચ વધારી દીધો છે.
ખાસ કરીને ઇક્વિટી ફ્યુચર્સનો ટર્નઓવર 33 મહિનાના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જ્યારે ઇક્વિટી ઓપ્શન્સ પ્રીમિયમ ટર્નઓવરમાં 15.7% નો ઘટાડો નોંધાયો છે.
રિટેલ રોકાણકારોની મક્કમતા
એક તરફ વોલ્યુમ ઘટ્યું છે, પરંતુ બીજી તરફ વ્યક્તિગત રોકાણકારો (Individual Investors) બજારમાં ટકી રહ્યા છે. ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝના કુલ નોશનલ ટર્નઓવરમાં રિટેલ હિસ્સો વધીને 32.9% થયો છે, જે ગયા વર્ષે સમાન ગાળામાં 29.9% હતો. જોકે, હવે રોકાણકારોના પ્રકાર બદલાઈ રહ્યા છે; જેઓ માત્ર કેશ સેગમેન્ટમાં સક્રિય હતા, તેઓ ડેરિવેટિવ્ઝથી દૂર થઈ રહ્યા છે.
બ્રોકરેજ અને એક્સચેન્જો માટે પડકાર
આ ઘટાડો કામચલાઉ છે કે લાંબાગાળાનો, તે મોટો પ્રશ્ન છે. ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગ એ બ્રોકર્સ અને એક્સચેન્જો માટે આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. જો આ વોલ્યુમ સતત ઘટતું રહેશે, તો બ્રોકરેજ ઇકોસિસ્ટમની કમાણી પર સીધી અસર પડી શકે છે. હાલમાં નિયમનકારી સત્તાધિકારીઓ ક્લોઝિંગ ઓક્શન પ્રોસેસ અંગેના પ્રતિસાદની સમીક્ષા કરી રહ્યા છે.