Directorate General of Foreign Trade (DGFT) એ ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્ર માટે નવું પોલિસી ફ્રેમવર્ક જાહેર કર્યું છે. આ હેઠળ હવે ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ એક્સપોર્ટ માટે ભારતીય માલનો સ્ટોક રાખી શકશે, જેમાં Exporter-on-Record (EOR) મોડલ દ્વારા MSMEs ને વૈશ્વિક બજાર સુધી પહોંચવામાં સરળતા રહેશે.
નવું એક્સપોર્ટ ફ્રેમવર્ક અને તેની અસર
Directorate General of Foreign Trade (DGFT) એ નોટિફિકેશન નંબર 27/2026-27 હેઠળ આ મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કર્યો છે. ઓગસ્ટ 2026 થી અમલી બનેલા આ નિયમ મુજબ, ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ હવે વિદેશી ઓર્ડર પૂરા કરવા માટે ભારતીય સામાનનો સ્ટોક પોતાના વેરહાઉસમાં રાખી શકશે. આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નાના ઉત્પાદકો એટલે કે MSMEs માટે વૈશ્વિક બજારના દરવાજા ખોલવાનો છે.
EOR અને SOR મોડલનો ખેલ
આ પોલિસીમાં બે મુખ્ય ભૂમિકાઓ નક્કી કરવામાં આવી છે:
- Exporter-on-Record (EOR): ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ જે કસ્ટમ્સ, લોજિસ્ટિક્સ અને તમામ કમ્પ્લાયન્સની જવાબદારી સંભાળશે.
- Seller-on-Record (SOR): અસલી ઉત્પાદક, જે માત્ર પ્રોડક્શન પર ધ્યાન આપશે.
આ વ્યવસ્થાથી નાના વેપારીઓને ઇન્ટરનેશનલ શિપિંગની જટિલ પ્રક્રિયાઓમાંથી મુક્તિ મળશે. વધુમાં, માર્કેટમાં સ્પેક્યુલેશન (સટ્ટો) રોકવા માટે માત્ર કન્ફર્મ ઓર્ડર પર જ માલની ખરીદી કરવાની શરત રાખવામાં આવી છે.
વેપારીઓ માટે સુરક્ષા અને શરતો
નાના ઉત્પાદકોના હિતમાં સરકારે કડક નિયમો બનાવ્યા છે:
- પેમેન્ટ ડેડલાઈન: EOR એ માલ સ્વીકાર્યાના 7 દિવસમાં SOR (વિક્રેતા) ને પેમેન્ટ ચૂકવવું ફરજિયાત છે.
- ડોમેસ્ટિક સેલ પર પ્રતિબંધ: એક્સપોર્ટ માટે રાખેલો માલ ભારતીય બજારમાં વેચી શકાશે નહીં. આનાથી ડોમેસ્ટિક માર્કેટમાં ભાવની સ્થિરતા જળવાઈ રહેશે.
રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ?
આ ફ્રેમવર્કથી એક્સપોર્ટ વોલ્યુમ વધવાની શક્યતા છે, પરંતુ લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રે પડકારો પણ છે. 'નો ડોમેસ્ટિક સેલ' ના નિયમને કારણે જો માલ રિટર્ન આવે તો ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સે રિવર્સ લોજિસ્ટિક્સ પર ખાસ ધ્યાન આપવું પડશે, અન્યથા કંપનીઓને ઇન્વેન્ટરી લોસ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, ડિજિટલ ટ્રેસેબિલિટી અને એક્સપોર્ટ રિબેટના શેરિંગને લઈને વિવાદો થવાની પણ શક્યતા છે.