CFA ઇન્સ્ટિટ્યૂટના નવા અભ્યાસ મુજબ, ભારતમાં માત્ર 6.3% ફાઇનાન્સિયલ ઇન્ફ્લુએન્સર્સ SEBI સાથે રજિસ્ટર્ડ છે, જ્યારે ત્રીજા ભાગના લોકો સીધી સ્ટોક સલાહ આપી રહ્યા છે. આ પારદર્શિતા અને નિયમનના અભાવને કારણે રિટેલ રોકાણકારો માટે ગંભીર જોખમ ઊભું થયું છે.
શું છે CFA ઇન્સ્ટિટ્યૂટનો રિપોર્ટ?
CFA ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા 'Clicks and Credibility 2.0' નામનો એક નવો રિપોર્ટ બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. આ રિપોર્ટ ભારતમાં ફાઇનાન્સિયલ ઇન્ફ્લુએન્સર માર્કેટમાં ચાલી રહેલા પડકારો પર પ્રકાશ પાડે છે. અભ્યાસમાં જાન્યુઆરીથી ઓક્ટોબર 2025 દરમિયાન 48 એક્ટિવ ક્રિએટર્સનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું.
SEBI રજિસ્ટ્રેશનનો અભાવ
રિપોર્ટમાં જાણવા મળ્યું છે કે, વિશ્લેષણ કરાયેલા ફાઇનાન્સિયલ ઇન્ફ્લુએન્સર્સમાંથી માત્ર 6.3% જ સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) સાથે રજિસ્ટર્ડ છે. આ અગાઉના અભ્યાસ (જેમાં આ આંકડો 2% હતો) કરતાં નજીવો વધારો સૂચવે છે. આ દર્શાવે છે કે નિયમનકારી ચર્ચાઓ છતાં, મોટાભાગના ફાઇનાન્સિયલ કન્ટેન્ટ બનાવનારાઓ ઔપચારિક નિયંત્રણ માળખાની બહાર કામ કરી રહ્યા છે.
અનરજિસ્ટર્ડ સ્ટોક ભલામણો
રિપોર્ટ અનુસાર, વિશ્લેષણ કરાયેલા ઇન્ફ્લુએન્સર્સમાંથી ત્રીજા ભાગના લોકો સ્પષ્ટપણે ચોક્કસ સ્ટોક્સ માટે ખરીદી, વેચાણ અથવા હોલ્ડ કરવાની ભલામણો આપે છે. આમાંથી, માત્ર બે વ્યક્તિઓ જ SEBI-રજિસ્ટર્ડ હતા. આનો અર્થ એ થયો કે 14 ક્રિએટર્સ જરૂરી નિયમનકારી મંજૂરી વિના સીધી રોકાણ સલાહ આપી રહ્યા હતા. રિટેલ રોકાણકારો માટે આ એક ગંભીર જોખમ છે, કારણ કે અનરજિસ્ટર્ડ સ્ત્રોતોની સલાહ નિયમનકાર દ્વારા રજિસ્ટર્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સલાહકારો માટે ફરજિયાત કરાયેલા કોડ ઓફ કન્ડક્ટ અથવા ફિડ્યુશિયરી ફરજોનું પાલન કરતી ન હોઈ શકે.
પારદર્શિતા અને ડિસ્ક્લોઝરના મુદ્દાઓ
રજિસ્ટ્રેશન ઉપરાંત, અભ્યાસમાં ડિસ્ક્લોઝર સંબંધિત ગંભીર ખામીઓ પણ જોવા મળી છે. જ્યારે 62.5% ક્રિએટર્સ સ્પૉન્સર કરેલા કન્ટેન્ટ જેવા હિતોનના ટકરાવો (Conflicts of Interest) જાહેર કરે છે, ત્યારે લગભગ 38% આમ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. સંશોધનમાં એ પણ નોંધવામાં આવ્યું છે કે માત્ર અડધા ફિનફ્લુએન્સર્સે બ્રાન્ડ ભાગીદારીને પારદર્શક રીતે જાહેર કરી. સામાન્ય રોકાણકાર માટે સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે 25% થી વધુ કન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સે રોકાણ ફી, લાગુ પડતા ટેક્સ અને ફરજિયાત લોક-ઇન પીરિયડ જેવી મહત્વપૂર્ણ વિગતો છોડી દીધી. આ માહિતીના અભાવને કારણે રોકાણ સાથે સંકળાયેલા વાસ્તવિક જોખમો અને ખર્ચાઓની ગેરસમજ થઈ શકે છે.
પ્લેટફોર્મ પહોંચ અને રોકાણકારનો સંપર્ક
આ ઇન્ફ્લુએન્સર્સની પહોંચ હજુ પણ ઊંચી છે, જેમાં 98% Instagram Reels પર અને 83% YouTube Shorts પર સક્રિય છે. કન્ટેન્ટની ઊંચી ફ્રીક્વન્સી – 64% થી વધુ ક્રિએટર્સ દૈનિક અથવા દરરોજ પોસ્ટ કરે છે – એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે રિટેલ રોકાણકારો સતત ફાઇનાન્સિયલ સલાહના સંપર્કમાં રહે છે. સરેરાશ ક્રિએટરની ઉંમર 32 વર્ષ છે અને તેઓ મુંબઈ અને દિલ્હી-NCR જેવા મુખ્ય નાણાકીય હબમાં સ્થિત છે. આ કન્ટેન્ટ ઘણીવાર યુવા, ટેક-સેવી વસ્તીને લક્ષ્ય બનાવે છે જે સોશિયલ મીડિયા-આધારિત રોકાણના ટ્રેન્ડ્સ પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ હોઈ શકે છે.
રોકાણકારોએ યાદ રાખવું જોઈએ કે અનરજિસ્ટર્ડ સ્ત્રોતો પાસેથી નાણાકીય સલાહ મેળવવામાં નિયમનકારી સુરક્ષાનો અભાવ હોય છે. જેમ જેમ SEBI બજારની ગેરમાહિતીથી નાના રોકાણકારોને સુરક્ષિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું ચાલુ રાખે છે, તેમ તેમ ભવિષ્ય માટે મુખ્ય નિરીક્ષણ એ રહેશે કે પ્લેટફોર્મ્સ ફાઇનાન્સિયલ કન્ટેન્ટ અંગે તેમની પોતાની નીતિઓ કેવી રીતે લાગુ કરે છે અને શું નિયમનકારો અનરજિસ્ટર્ડ સલાહ પર વધુ પ્રતિબંધો રજૂ કરે છે.