એક તાજેતરના રિપોર્ટ મુજબ, દેશની ટોચની 100 લિસ્ટેડ કંપનીઓમાંથી 37 કંપનીઓમાં ચેરપર્સન અને CEO નું પદ એક જ વ્યક્તિ સંભાળી રહી છે. આ સ્થિતિ રોકાણકારો માટે ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે તેનાથી કંપનીના બોર્ડમાં સ્વતંત્ર દેખરેખ અને પારદર્શિતા સામે સવાલો ઉભા થાય છે.
Excellence Enablers ના તાજેતરના સર્વે મુજબ, ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાં ગવર્નન્સના ધોરણો હજુ પણ ચર્ચામાં છે. જ્યારે એક જ વ્યક્તિ કંપનીનું સંચાલન (CEO) અને બોર્ડનું નેતૃત્વ (Chairperson) બંને સંભાળે છે, ત્યારે કંપનીના રોજિંદા કામકાજ અને બોર્ડની દેખરેખ વચ્ચેનું અંતર ઘટી જાય છે.
હિતોનો સંઘર્ષ (Conflict of Interest)
જ્યારે સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ એક જ વ્યક્તિના હાથમાં હોય છે, ત્યારે શેરધારકોના હિતોનું રક્ષણ કરતી પરંપરાગત વ્યવસ્થાઓ નબળી પડી શકે છે. ખાસ કરીને ફેમિલી-રન બિઝનેસમાં, જ્યાં નેતૃત્વ એક જ જૂથ પાસે રહે છે, ત્યાં સ્વતંત્ર ઓવરસાઈટ વધુ મહત્વની બની જાય છે.
નિયમનકારી સ્થિતિ (Regulatory Context)
વર્ષ 2020 માં, SEBI એ કોટક કમિટીની ભલામણોના આધારે ટોચની 500 કંપનીઓ માટે આ ભૂમિકાઓ અલગ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. જોકે, ફેબ્રુઆરી 2022 માં ઉદ્યોગોના પ્રતિભાવોને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિયમને સ્વૈચ્છિક બનાવી દેવામાં આવ્યો છે.
અન્ય 'રેડ ફ્લેગ્સ'
રિપોર્ટમાં ગવર્નન્સના અન્ય ગંભીર પાસાઓ પણ સામે આવ્યા છે:
- 21 કંપનીઓની બોર્ડ મિટિંગ 30 મિનિટથી ઓછી ચાલી, જે વ્યૂહાત્મક સમીક્ષા માટે પૂરતી નથી.
- 17 કંપનીઓ સ્વતંત્ર ડિરેક્ટર્સની નિમણૂકના નિયમોનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે.
- કેટલીક પબ્લિક સેક્ટર અન્ડરટેકિંગ્સ (PSUs) માં સ્વતંત્ર ડિરેક્ટર્સનો અભાવ જોવા મળ્યો છે.
રોકાણકારો માટે આ આંકડાઓ કંપનીની જવાબદારી અને પારદર્શિતા માપવાનો એક મહત્વનો માપદંડ બની શકે છે.