First Global ના ફાઉન્ડર Devina Mehra એ માર્કેટની કાર્યક્ષમતા પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. George Soros ના 'Reflexivity' થિયરીને ટાંકીને તેમણે ચેતવણી આપી છે કે AI જેવા સેક્ટર્સમાં કિંમતો વધવાને કારણે જે ફીડબેક લૂપ બની રહી છે, તે આગળ જઈને જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
માર્કેટ શું ખરેખર કાર્યક્ષમ છે?
અત્યાર સુધી એવું માનવામાં આવતું હતું કે 'Efficient Market Hypothesis' મુજબ શેરના ભાવ ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે સચોટ હોય છે. પરંતુ First Global ના ફાઉન્ડર Devina Mehra આ વાત સાથે સહમત નથી. તેમના મતે, બજાર હંમેશા તર્ક પર નહીં, પરંતુ સિસ્ટમિક વિકૃતિઓ પર ચાલે છે.
શું છે George Soros નું 'Reflexivity' થિયરી?
આ સિદ્ધાંત મુજબ, શેરના ભાવ અને કંપનીના ફંડામેન્ટલ્સ વચ્ચેનો સંબંધ એકતરફી નથી. સામાન્ય રીતે કંપનીનું પરિણામ શેરના ભાવ નક્કી કરે છે, પરંતુ 'Reflexivity' માં શેરનો વધતો ભાવ કંપનીને સસ્તું મૂડી (Capital) ઊભું કરવામાં મદદ કરે છે. આ મૂડીનો ઉપયોગ કંપની ગ્રોથ માટે કરે છે, જે ફરીથી તેના પ્રોફિટને વધારે છે અને ભાવને ઊંચા રાખે છે. આ એક 'ફીડબેક લૂપ' બનાવે છે, જ્યાં મોમેન્ટમ વાસ્તવિક કમાણી કરતા મોટું થઈ જાય છે.
AI સેક્ટરમાં બબલનું સંકટ
Devina Mehra માને છે કે હાલનું AI સેક્ટર આ જ સ્થિતિમાં છે. માર્કેટની અતિશય ઉત્તેજનાને કારણે કંપનીઓ દેવું કરીને પણ ગ્રોથ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. જો આ 'હાઈપ' વાસ્તવિક કમાણી સાથે મેળ નહીં ખાય, તો સ્ટ્રક્ચર નબળું પડી શકે છે.
ઐતિહાસિક પાઠ
ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે ક્રેડિટ-ફ્યુઅલ્ડ સાયકલ તૂટે છે, ત્યારે પરિણામ ગંભીર હોય છે. વર્ષ 2008 માં જ્યારે માર્કેટનું ચિત્ર બદલાયું હતું, ત્યારે BSE Sensex માં 61% સુધીનો મોટો કડાકો જોવા મળ્યો હતો.
રોકાણકારો માટે સલાહ
માત્ર શેરના ભાવ જોઈને રોકાણ કરવાને બદલે, રોકાણકારોએ કંપનીના દેવાના સ્તર (Debt levels), કેશ ફ્લો અને ગ્રોથ પાછળ થતા ખર્ચ પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. જ્યારે માર્કેટના ભાવ બિઝનેસના નિર્ણયો નક્કી કરવા લાગે, ત્યારે સુધારાની શક્યતા વધી જાય છે. રોકાણકારે સમજવું પડશે કે કઈ વેલ્યુ ફંડામેન્ટલ છે અને કઈ માત્ર માર્કેટના ફીડબેક લૂપનું પરિણામ છે.