કંપનીઓના રિપોર્ટમાં દેખાતો નેટ પ્રોફિટ હંમેશા બિઝનેસની સાચી સફળતા નથી હોતો. ઘણીવાર અકાઉન્ટિંગ પોલિસીમાં ફેરફાર કરીને નફો વધારી-ચઢાવીને બતાવવામાં આવે છે, જે રોકાણકારો માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
નાણાકીય પરિણામોને ઘણીવાર કંપનીની તંદુરસ્તી માપવાનો અંતિમ માપદંડ માનવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં આ રિપોર્ટ્સ જેટલા દેખાય છે તેટલા પારદર્શક નથી હોતા. જ્યારે રોકાણકારોનું મુખ્ય ધ્યાન નેટ પ્રોફિટ (Net Profit) પર હોય છે, ત્યારે તેને ગણવાની પદ્ધતિઓ દર વર્ષે બદલાઈ શકે છે. આ ફેરફારો કંપનીના વાર્ષિક રિપોર્ટમાં 'Notes to Accounts' વિભાગમાં છુપાયેલા હોય છે, જે વાસ્તવિક બિઝનેસમાં કોઈ પણ પ્રકારના સુધારા વિના પ્રોફિટને આર્ટિફિશિયલ રીતે વધારી શકે છે.
અકાઉન્ટિંગની રમત કેવી રીતે કામ કરે છે?
ભારતમાં કંપનીઓ 'Ind AS' અને 'Companies Act, 2013' હેઠળ કામ કરે છે, પરંતુ મેનેજમેન્ટ પાસે અકાઉન્ટિંગ પોલિસી નક્કી કરવાની ઘણી છૂટછાટ હોય છે. આમાં સૌથી મોટું હથિયાર છે 'ડેપ્રિસિએશન' (Depreciation). જો કંપની મશીનરીના ઉપયોગી આયુષ્યનો અંદાજ બદલે અથવા ડેપ્રિસિએશનની પદ્ધતિ WDV (Written Down Value) થી SLM (Straight-Line Method) પર શિફ્ટ કરે, તો ડેપ્રિસિએશનનો ખર્ચ તરત જ ઘટી જાય છે. આ ઘટાડો સીધો પ્રોફિટ એન્ડ લોસ સ્ટેટમેન્ટમાં નફો વધારીને બતાવે છે, જ્યારે હકીકતમાં કંપનીના કેશ ફ્લો કે ઓપરેશનલ એફિશિયન્સીમાં કોઈ જ ફરક પડ્યો નથી હોતો.
તેવી જ રીતે, રેવન્યુ રેકગ્નિશન અથવા ઇન્વેન્ટરીના વેલ્યુએશનમાં ફેરફાર કરીને પણ પેપર પર નફો સારો બતાવી શકાય છે. રોકાણકારોએ સમજવું જોઈએ કે શું આ ફેરફાર જરૂરિયાત મુજબ છે કે પછી કંપની પોતાની નબળી ગ્રોથને છુપાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
ઓડિટર્સના સંકેતોને ઓળખો
'Institute of Chartered Accountants of India' (ICAI) ના નિયમો મુજબ, લિસ્ટેડ કંપનીઓના ઓડિટર્સને તેમના રિપોર્ટમાં 'Key Audit Matters' (KAM) નો ઉલ્લેખ કરવો પડે છે. જો કંપનીએ અકાઉન્ટિંગના અંદાજોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો હોય, તો તે KAM વિભાગમાં જરૂર જોવા મળશે. આ ઉપરાંત, 'Emphasis of Matter' પેરેગ્રાફ પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ, જે કાનૂની વિવાદો કે બિઝનેસમાં રહેલા અનિશ્ચિત જોખમો તરફ ઈશારો કરે છે.
રોકાણકારોએ શું કરવું?
જો તમારે આ પ્રકારની જાળમાં ફસાવાથી બચવું હોય, તો માત્ર ઉપરછલ્લા નંબરો ન જુઓ. વાર્ષિક રિપોર્ટમાં 'Notes to Accounts' ને ધ્યાનથી વાંચો. દર વર્ષની અકાઉન્ટિંગ પોલિસીની સરખામણી કરો. જો કંપનીનો નફો અચાનક વધી ગયો હોય અને સાથે અકાઉન્ટિંગ પદ્ધતિ પણ બદલાઈ હોય, તો સમજી લેવું કે આ ગ્રોથ ઓર્ગેનિક નથી પણ માત્ર બુકકીપિંગ એડજસ્ટમેન્ટનું પરિણામ છે.