Whalesbook
વૃદ્ધિનો રેકોર્ડ, પણ ચિંતાઓ યથાવત
Global Energy Monitor (GEM) ના નવા ડેટા અનુસાર, 2025 માં વિશ્વભરમાં પવન અને સોલાર ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સની સંયુક્ત પાઇપલાઇન 4.9 ટેરાવોટ (TW) ના અભૂતપૂર્વ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. આ આંકડો 2024 માં નોંધાયેલા 4.4 TW ની સરખામણીમાં 11% નો વાર્ષિક વધારો દર્શાવે છે, જે રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટરમાં મજબૂત ગતિ સૂચવે છે. પરંતુ, આ આંકડાની પાછળ એક જુદી વાસ્તવિકતા છુપાયેલી છે, જેમાં વિકાસનું ભૌગોલિક વિતરણ અસમાન છે અને ખાસ કરીને વિકસિત દેશોમાં આયોજિત ક્ષમતાને કાર્યરત કરવામાં પડકારો જોવા મળી રહ્યા છે.
ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓનું પ્રભુત્વ
ક્લીન એનર્જી ક્ષેત્રે વૃદ્ધિની ગાથા હવે મુખ્યત્વે ચીન અને ભારત જેવી ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ દ્વારા લખાઈ રહી છે. GEM ડેટા દર્શાવે છે કે માત્ર ચીન એકલું જ 1.5 TW થી વધુ સંભવિત ક્લીન એનર્જી ક્ષમતા ધરાવે છે, જે અન્ય ટોચના છ દેશોના સંયુક્ત આંકડા કરતાં પણ વધારે છે. ચીનમાં હાલમાં 448 GW ના પ્રોજેક્ટ્સ નિર્માણાધીન છે, જે વૈશ્વિક કુલના અડધાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. ભારત પણ આ દોડમાં પાછળ નથી, જ્યાં 125 GW ના પ્રોજેક્ટ્સ નિર્માણાધીન છે અને 163 GW થી વધુ ક્ષમતા પહેલેથી જ કાર્યરત છે. અંદાજો મુજબ, BRICS+ દેશો 2050 સુધીમાં તેમની 80% થી વધુ વીજળી નવીનીકરણીય સ્ત્રોતોમાંથી મેળવી શકે છે, જે કુલ 11 TW જેટલું થાય છે, જે G7 દેશો પાસેથી અપેક્ષિત 4.5 TW કરતાં બમણું છે. તેમ છતાં, ઉભરતી બજારો વિશ્વની અડધી વસ્તી હોવા છતાં, વૈશ્વિક ક્લીન એનર્જી રોકાણના માત્ર 15% થી ઓછું મેળવે છે.
G7 દેશો સામે અમલીકરણના અવરોધો
આ તફાવત G7 દેશોના કિસ્સામાં વધુ સ્પષ્ટ થાય છે. વૈશ્વિક સંપત્તિના લગભગ અડધા ભાગ પર નિયંત્રણ હોવા છતાં, તેઓ વિશ્વની સંભવિત ક્લીન એનર્જી ક્ષમતાના માત્ર 11% નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. 2023 થી તેમનો સંયુક્ત પાઇપલાઇન લગભગ 520 GW ની આસપાસ સ્થિર રહ્યો છે. આ સ્થિતિ આબોહવા લક્ષ્યાંકો અને વાસ્તવિક અમલીકરણ વચ્ચે વધતી ખાઈ દર્શાવે છે. આ વિકસિત રાષ્ટ્રોમાં પરમિટ મેળવવામાં વિલંબ, ગ્રીડ કન્જેશન, સ્થાનિક વિરોધ અને ટ્રાન્સમિશન લાઇનોના ધીમા વિસ્તરણ જેવા સતત અવરોધો જોવા મળે છે. આ પરિસ્થિતિ ચીન અને ભારતમાં જોવા મળતી ઝડપી ગતિથી તદ્દન વિપરીત છે.
ધિરાણ ખર્ચ અને નીતિગત અનિશ્ચિતતા
વધતા વ્યાજ દરો વૈશ્વિક ઉર્જા સંક્રમણ માટે એક મોટો અવરોધ બની રહ્યા છે. મૂડી-સઘન નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષેત્રના પ્રોજેક્ટ્સ આનાથી વધુ પ્રભાવિત થાય છે, જ્યાં ઊંચા ધિરાણ ખર્ચ તેમની અશ્મિભૂત ઇંધણ સામેની સ્પર્ધાત્મકતાને ઘટાડે છે. ખાસ કરીને ઉભરતી બજારોમાં જ્યાં મૂડી ખર્ચ પહેલેથી જ ઊંચો છે, ત્યાં આ પડકાર વધુ ગંભીર બને છે. આ સ્થિતિ નવીન ધિરાણ ઉકેલો, નીતિગત સમર્થન અને જોખમ ઘટાડવાની વ્યૂહરચનાઓની આવશ્યકતા દર્શાવે છે.
ભવિષ્ય પર પ્રશ્નાર્થ
4.9 TW ની વિક્રમી પાઇપલાઇન હોવા છતાં, વાસ્તવિક કાર્યરત ક્ષમતામાં તેનું રૂપાંતર એક મોટો પ્રશ્નાર્થ છે. GEM ના વિશ્લેષણ મુજબ, લગભગ 40% આયોજિત પ્રોજેક્ટ્સ વિલંબ, સ્થગિતતા અથવા રદ્દીકરણનો સામનો કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને પવન ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ વધુ પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે, જેમાં આયોજિત ક્ષમતામાં વર્ષ-દર-વર્ષ 13% નો ઘટાડો થયો છે. આનું કારણ રાજકીય અવરોધો, નીતિગત અનિશ્ચિતતા અને નિષ્ફળ હરાજીને ગણાવવામાં આવે છે. જો 2030 સુધીમાં પૂર્ણ થવાના તમામ પ્રોજેક્ટ્સ કાર્યરત પણ થઈ જાય, તો પણ વિશ્વ COP28 ના નવીનીકરણીય ક્ષમતાને ત્રિપલ કરવાના લક્ષ્યાંકથી લગભગ 1 TW પવન અને 1.6 TW યુટિલિટી-સ્કેલ સોલારની અછતનો સામનો કરશે. આ અમલીકરણના જોખમો, ગ્રીડની મર્યાદાઓ અને ટ્રાન્સમિશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં અપૂરતું રોકાણ, વૈશ્વિક સ્તરે મુખ્ય અવરોધો છે.