ભારત સરકાર PM-KUSUM 2.0 હેઠળ એગ્રીવોલ્ટેઈક્સ (Agrivoltaics) પ્રોગ્રામ શરૂ કરવા જઈ રહી છે. આ યોજના હેઠળ ખેડૂતો ખેતીની સાથે સોલર પેનલ લગાવીને વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકશે, જેમાં **10 GW** ક્ષમતાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે.
ભારત સરકાર PM-KUSUM પ્રોગ્રામના બીજા તબક્કાની તૈયારી કરી રહી છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેતીની જમીન પર જ સોલર પાવર જનરેશનને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ નવી પોલિસીની વિગતો આગામી 21-23 ઓક્ટોબર, 2026 દરમિયાન નવી દિલ્હીમાં યોજાનાર 7મી એગ્રીવોલ્ટેઈક્સ વર્લ્ડ કોન્ફરન્સમાં જાહેર કરવામાં આવશે.
ડ્યુઅલ-યુટિલિટી મોડલની ખાસિયત
આ મોડલ હેઠળ સોલર પેનલને જમીનથી 18 થી 20 ફૂટ ઊંચાઈએ પિલર પર લગાવવામાં આવશે. આ ખાસ ડિઝાઈનને કારણે ખેડૂતો સોલર પેનલની નીચે ટ્રેક્ટર જેવા મોટા કૃષિ મશીનો સરળતાથી ચલાવી શકશે અને સૂર્યપ્રકાશ પણ પાક સુધી પહોંચી શકશે. Jain Irrigation જેવી કંપનીઓ આ ક્ષેત્રમાં અગાઉ સફળ પાઈલટ પ્રોજેક્ટ્સ કરી ચૂકી છે.
આર્થિક પાસાં અને રોકાણ
એગ્રીવોલ્ટેઈક્સ સિસ્ટમ લગાવવાનો ખર્ચ સામાન્ય ગ્રાઉન્ડ-માઉન્ટેડ સોલર પાર્ક કરતા 30% વધારે છે. જોકે, ખેડૂતો માટે તે ત્રણ રીતે ફાયદાકારક છે: પાકનું ઉત્પાદન, વીજળીનું વેચાણ અને ડીઝલ પંપના ખર્ચમાં ઘટાડો. લિસ્ટેડ ઈરિગેશન અને રિન્યુએબલ એનર્જી કંપનીઓ માટે આ એક નવું માર્કેટ સેગમેન્ટ ખોલી શકે છે.
જોખમો અને રોકાણકારો માટે શું છે મહત્વનું?
જોકે પ્રોજેક્ટ આકર્ષક લાગે છે, પણ ઓપરેશનલ જોખમો પણ છે. ખોટી ડિઝાઈન પાકના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરી શકે છે. ઉપરાંત, ખેડૂતો અને એનર્જી ડેવલપર્સ વચ્ચે કોન્ટ્રાક્ટ અને રેવન્યુ શેરિંગના નિયમો હજુ સ્પષ્ટ થવાના બાકી છે. આગામી ક્વાર્ટરમાં સરકાર તરફથી જાહેર થનારા સબસિડીના માળખા અને ટેકનિકલ સ્ટાન્ડર્ડ્સ પર તમામની નજર રહેશે.