ભારત સરકાર PM-KUSUM સ્કીમ હેઠળ એગ્રીકલ્ચર સેક્ટરમાં સોલર પાવરને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. આનાથી સોલર પંપ ઉત્પાદકો માટે મોટું માર્કેટ ખુલશે, પરંતુ રોકાણકારોએ ડિસ્કોમ્સના પેમેન્ટ અને ગ્રાઉન્ડવોટરના પડકારો પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.
ભારત સરકાર ખેતીવાડીમાં સોલર એનર્જીના ઉપયોગને વેગ આપી રહી છે, જેનો મુખ્ય ધ્યેય માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં ૩૪.૮ GW સોલર ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવાનો છે. આ લક્ષ્યાંક પાછળનું મુખ્ય એન્જિન PM-KUSUM સ્કીમ છે, જેનો હેતુ મોંઘા ડીઝલ પંપના વિકલ્પ તરીકે સોલર પંપ સ્થાપિત કરવાનો અને સબસિડીના બોજને ઘટાડવાનો છે.
બિઝનેસ મોડલ અને રોકાણકારો માટે ચેતવણી
આ ક્ષેત્રમાં મુખ્યત્વે બે મોડલ છે: સ્વતંત્ર સોલર પંપ અને ગ્રીડ-કનેક્ટેડ પંપનું સોલરાઈઝેશન. ખેડૂતો માટે પોતાની જમીન પર વીજળી ઉત્પન્ન કરી તેને ગ્રીડમાં વેચી વધારાની આવક મેળવવાની તક છે. જોકે, આ પ્રોજેક્ટ્સની સફળતા રાજ્યની પાવર ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓ (DISCOMs) ની આર્થિક સ્થિતિ પર નિર્ભર છે. ઘણીવાર ડિસ્કોમ્સની નાણાકીય નબળાઈને કારણે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપર્સને પેમેન્ટમાં વિલંબનો સામનો કરવો પડે છે, જે રોકાણકારો માટે લિક્વિડિટીનું જોખમ ઊભું કરે છે.
ગ્રાઉન્ડવોટર અને ટેકનિકલ પડકારો
સોલર પંપને કારણે ભૂગર્ભ જળના વધુ પડતા વપરાશનું જોખમ પણ રહેલું છે. આ સમસ્યાને રોકવા માટે હવે સરકાર સોલર પંપ સાથે માઈક્રો-ઈરિગેશન સિસ્ટમને ફરજિયાત બનાવી રહી છે. વધુમાં, 'એગ્રીવોલ્ટેઈક્સ' (Agrivoltaics) જેવી નવી ટેકનિક દ્વારા જમીનનો બેવડો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે, પરંતુ સોલર પેનલના શેડને કારણે પાકને નુકસાન ન થાય તે જોવું એક મોટું ટેકનિકલ પડકાર છે.
ફાઇનાન્સિંગનું મહત્વ
ગરીબ અને નાના ખેડૂતો માટે સાધનોનો પ્રારંભિક ખર્ચ મોટો અવરોધ છે. બેંકો અને નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ (NBFCs) કેવી રીતે ગ્રામીણ સ્તરે ક્રેડિટ રિસ્ક મેનેજ કરીને લોન આપે છે, તેના પર જ આ સમગ્ર સેક્ટરનો વિકાસ આધારિત રહેશે.