Whalesbook
જાન્યુઆરી-માર્ચ 2026 ના સમયગાળામાં ભારતના સૌર ઊર્જા સેક્ટરે અત્યાર સુધીનો સૌથી મજબૂત ત્રિમાસિક ગાળો નોંધાવ્યો છે, જેમાં 15.3 ગીગા વોટ (GW) ની જબરદસ્ત સૌર ક્ષમતા ઉમેરવામાં આવી છે. આ આંકડો Q1 2025 માં ઉમેરાયેલા 6.3 GW ની સરખામણીમાં 143% નો નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે, જ્યારે Q4 2025 ની સરખામણીમાં 49% નો વધારો જોવા મળ્યો છે. આ ક્વાર્ટરમાં કુલ ઉમેરાયેલી નવી વીજળી ક્ષમતામાં સૌર ઊર્જાનો હિસ્સો 77% રહ્યો, જેના પગલે માર્ચ 2026 સુધીમાં ભારતની કુલ સ્થાપિત સૌર ક્ષમતા 152 GW સુધી પહોંચી ગઈ છે. હાલમાં, દેશની કુલ વીજ ક્ષમતામાં સૌર ઊર્જાનો હિસ્સો 28% અને રિન્યુએબલ એનર્જી મિક્સમાં 55% છે. આ રેકોર્ડ સ્થાપન ગતિ પાછળ મુખ્ય કારણ ડેવલપર્સ દ્વારા વિવિધ નીતિગત સમયમર્યાદાઓ અને પ્રોત્સાહનોને પહોંચી વળવા માટે પ્રોજેક્ટ્સને ઝડપથી પૂર્ણ કરવાનો પ્રયાસ હતો.
નીતિ આધારિત તેજી અને ભવિષ્યના પડકારો
આ વિક્રમી સ્થાપન ગતિ પાછળનું મુખ્ય કારણ જૂન 2026 થી અમલમાં આવનાર Approved List of Models and Manufacturers (ALMM) List-II હતું, જે મુજબ સરકારી સમર્થિત પ્રોજેક્ટ્સમાં સ્થાનિક રીતે ઉત્પાદિત સૌર સેલ (Cells) નો ઉપયોગ ફરજિયાત બનશે. ડેવલપર્સ હાલના નિયમો હેઠળ પ્રોજેક્ટ્સ પૂર્ણ કરવા માટે દોડી રહ્યા હતા, કારણ કે તેમને સ્થાનિક DCR (Domestic Content Requirement) સેલની મર્યાદિત ઉપલબ્ધતા અને વધતા મોડ્યુલ ખર્ચની ચિંતા હતી. આ ઉપરાંત, Inter-State Transmission System (ISTS) ચાર્જ માફીમાં સંભવિત ઘટાડો અને PM-KUSUM પ્રોગ્રામ હેઠળ ચાલી રહેલા કામોએ પણ પ્રોજેક્ટ્સને વેગ આપ્યો. ગુજરાત અને રાજસ્થાન જેવા રાજ્યો આમાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા રહ્યા, જેમણે ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાન લગભગ 79% મોટા પાયાના સૌર ઊર્જા ઉમેરણોમાં ફાળો આપ્યો, જેમાં ગુજરાતનો ફાળો લગભગ 40% અને રાજસ્થાનનો 39% હતો.
ઘટતી પાઇપલાઇન અને સતત ખર્ચ દબાણ
જોકે, આ આંકડાઓની પાછળ એક ચિંતાજનક વલણ ઉભરી રહ્યું છે: ભવિષ્યના પ્રોજેક્ટ પાઇપલાઇન વિકાસમાં તીવ્ર ઘટાડો. Q1 2026 માં સૌર ઊર્જાના ટેન્ડર (Tender) ની જાહેરાતોમાં વર્ષ-દર-વર્ષ 68% નો ઘટાડો થયો, જોકે ત્રિમાસિક ધોરણે તેમાં બમણો વધારો જોવા મળ્યો. તેવી જ રીતે, ઓક્શન (Auction) થયેલી સૌર ક્ષમતામાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો, જે વર્ષ-દર-વર્ષ 64% ઘટીને 4 GW રહી. ભવિષ્યના વિકાસ માટે એક મહત્વપૂર્ણ સૂચક ગણાતી નવી પ્રોજેક્ટ પાઇપલાઇન પ્રવૃત્તિમાં થયેલો આ નોંધપાત્ર ઘટાડો Q1 ના સ્થાપન ઉછાળાથી તદ્દન વિપરીત છે અને સૂચવે છે કે આગામી ક્વાર્ટર માં ક્ષમતા વધારામાં ધીમી ગતિ આવી શકે છે. વધુમાં, TOPCon DCR મોડ્યુલ્સનો ઉપયોગ કરતા મોટા પાયાના સૌર પ્રોજેક્ટ્સનો સરેરાશ ખર્ચ, ત્રિમાસિક ધોરણે થોડો ઘટ્યો હોવા છતાં, વાર્ષિક ધોરણે 6% વધુ રહ્યો, જે સતત ખર્ચ દબાણ દર્શાવે છે.
સ્પર્ધાત્મક પરિદ્રશ્ય અને વેલ્યુએશનની ચિંતાઓ
2026 સુધીમાં વિશ્વનું બીજું સૌથી મોટું સૌર બજાર બનવા જઈ રહેલા ભારતના સૌર ઊર્જા બજારમાં NTPC, Adani Green Energy, JSW Energy અને Tata Power જેવા મુખ્ય ખેલાડીઓનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, તેમના વેલ્યુએશન (Valuation) મિશ્ર છે. NTPC, એક જાહેર ક્ષેત્રની કંપની, લગભગ 15.4x-24.1x ના P/E રેશિયો પર ટ્રેડ કરે છે, જે વધુ રૂઢિચુસ્ત અને સંભવતઃ ઓછું મૂલ્યવાન લાગે છે. તેનાથી વિપરીત, Adani Green Energy નોંધપાત્ર રીતે ઉચ્ચ P/E રેશિયો, લગભગ 130x-146x TTM ધરાવે છે, જેમાં ઉચ્ચ ફોરવર્ડ P/E રેશિયો પણ સામેલ છે. આ ઉચ્ચ વૃદ્ધિની અપેક્ષાઓ સૂચવે છે પરંતુ સંભવિત વેલ્યુએશન જોખમ પણ દર્શાવે છે, જેનો અર્થ છે કે મજબૂત અમલીકરણ અને વૃદ્ધિ તેના શેર ભાવમાં પહેલાથી જ સમાવિષ્ટ હોઈ શકે છે. JSW Energy અને Tata Power પણ અનુક્રમે લગભગ 32.8x-41.4x અને 34.7x-37.5x ના પ્રીમિયમ P/E મલ્ટિપલ્સ પર ટ્રેડ કરે છે, જે રિન્યુએબલ એનર્જી વિસ્તરણ દ્વારા સંચાલિત ભાવિ પ્રદર્શન માટે બજારના આશાવાદને દર્શાવે છે.
ગ્રીડ અવરોધો અને સતત જોખમો
રેકોર્ડ ત્રિમાસિક ગાળા છતાં, માળખાકીય પડકારો યથાવત છે. નવીનીકરણીય ક્ષમતાના ઝડપી વિકાસ સાથે તાલ મિલાવી શકવામાં ગ્રીડ ઇવેક્યુએશન (Evacuation) ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની અછત, સૌર ઊર્જાના અવરોધ (Curtailment) નું કારણ બની રહી છે. આ ખાસ કરીને રાજસ્થાન જેવા સૌર-સમૃદ્ધ રાજ્યોમાં સ્પષ્ટ છે, જ્યાં ટ્રાન્સમિશન મર્યાદાઓને કારણે દરરોજ 1,500-2,000 MW ગુમાવી શકાય છે. વિશ્લેષકો સાધનસામગ્રીમાં વિલંબ, પાવર પર્ચેઝ એગ્રીમેન્ટ્સ (PPAs) નો વધતો બેકલોગ અને નીતિગત ફેરફારો વચ્ચે પ્રોજેક્ટ્સ સમયસર પૂર્ણ ન થાય તો 2026 માં અસમાન વૃદ્ધિની સંભાવના અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરે છે. Q1 ના ઉછાળા માટે નીતિગત સમય પરની નિર્ભરતા, ઘટતી ભાવિ પાઇપલાઇન અને સતત ખર્ચ દબાણ સાથે મળીને, એવી ચિંતાઓ ઉભી કરે છે કે વર્તમાન ગતિ ટકાવી રાખવી મુશ્કેલ બની શકે છે, ખાસ કરીને Adani Green Energy અને JSW Energy જેવી ઉચ્ચ મૂલ્યવાન કંપનીઓ માટે.
આઉટલૂક: સતત વિસ્તરણ સામે અમલીકરણ અવરોધો
2030 સુધીમાં 500 GW ની નોન-ફોસિલ ફ્યુઅલ ક્ષમતા હાંસલ કરવાના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકો સાથે રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતા મજબૂત છે. જાન્યુઆરી 2026 સુધીમાં દેશની કુલ સ્થાપિત વીજ ક્ષમતા 520.51 GW સુધી પહોંચી ગઈ હતી, જેમાં રિન્યુએબલ એનર્જી મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહી છે. ઉદ્યોગના અનુમાનો સૂચવે છે કે ભારત વાર્ષિક સ્થાપન મુજબ 2026 સુધીમાં વિશ્વનું બીજું સૌથી મોટું સૌર બજાર બનવાની દિશામાં છે. જોકે, ભાવિ વૃદ્ધિ મોટાભાગે ટ્રાન્સમિશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ગેપને ભરવા, નિયમનકારી ફેરફારો વચ્ચે પ્રોજેક્ટ્સ સમયસર પૂર્ણ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા અને સ્થાનિક સેલ ઉત્પાદન ક્ષમતા સંબંધિત ખર્ચ દબાણને સંચાલિત કરવા પર નિર્ભર રહેશે, જેથી નીતિ-સંચાલિત Q1 તેજી પછી ધીમી ગતિ ટાળી શકાય.