ભારતની સોલર મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા **233 GW** ના આંકડાને સ્પર્શી ગઈ છે, પરંતુ સેલ અને વેફરના અભાવે ઉત્પાદન કાર્યક્ષમતા ઘટી રહી છે. અમેરિકામાં લાગેલા પ્રતિબંધો અને ઓછી કેપેસિટી યુટિલાઈઝેશનને કારણે નાની કંપનીઓ માટે અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
ભારતનો સોલર મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં 233 GW ની વિશાળ મોડ્યુલ એસેમ્બલી ક્ષમતા સુધી પહોંચી ગયો છે. જો કે, આ ઝડપી વિસ્તરણને કારણે એક ગંભીર અસંતુલન ઊભું થયું છે, જે ઉત્પાદકોના પ્રોફિટ માર્જિન માટે ખતરો બની રહ્યું છે. હાલમાં એસેમ્બલી ક્ષમતા અને સેલ-વેફર જેવા મુખ્ય ઘટકોના ઉત્પાદન વચ્ચે મોટું અંતર છે.
ઉત્પાદન અને ક્ષમતાનું ગણિત
સોલર મોડ્યુલ ક્ષમતાની સામે સેલ ઉત્પાદન ક્ષમતા લગભગ 7 ગણી ઓછી છે, જ્યારે ઇંગોટ-વેફર ઉત્પાદન તો 116 ગણું ઓછું છે. આ નિર્ભરતાને કારણે ઘરેલુ ઉત્પાદકો આયાતી માલના ભાવમાં થતી વધઘટ સામે લાચાર છે. હાલમાં ફેક્ટરીઓ તેમની કુલ ક્ષમતાના માત્ર 35% થી 40% પર જ કામ કરી રહી છે, જ્યારે નાણાકીય સ્થિરતા માટે 50% થી 65% યુટિલાઈઝેશન જરૂરી છે. વધુમાં, 135 GW ની નવી ક્ષમતા પાઇપલાઇનમાં હોવાથી માર્કેટમાં ઓવરસપ્લાયનું જોખમ વધી રહ્યું છે.
માર્જિન પર દબાણ અને ટેકનોલોજીનું જોખમ
નાણાકીય વર્ષ 2025 માં કંપનીઓએ 25% ના હેલ્ધી ઓપરેટિંગ માર્જિનનો આનંદ માણ્યો હતો, પરંતુ વધતી જતી પ્રાઈસ કોમ્પિટિશન હવે તેને ડામી રહી છે. જૂની ટેકનોલોજી જેવી કે PERC હવે TOPCon જેવી આધુનિક અને કાર્યક્ષમ ટેકનોલોજી સામે ટકી શકતી નથી, જે નાની એસેમ્બલી કંપનીઓ માટે મોટો પડકાર છે.
એક્સપોર્ટ માર્કેટમાં અવરોધ
અગાઉ ભારત તેના 4.5 GW ના સોલર મોડ્યુલ એક્સપોર્ટના 97% ભાગ માટે અમેરિકા પર નિર્ભર હતું. પરંતુ, યુએસ કોમર્સ ડિપાર્ટમેન્ટે લગાવેલી 200% થી વધુની ડ્યુટીએ આ રસ્તો બંધ કરી દીધો છે, જેના કારણે ઉત્પાદકોએ હવે મધ્ય પૂર્વ, આફ્રિકા અને યુરોપના નવા બજારો શોધવા પડી રહ્યા છે.
રોકાણકારોએ ખાસ એ જોવું જોઈએ કે કઈ કંપનીઓ માત્ર 'એસેમ્બલી' સુધી સીમિત છે અને કઈ કંપનીઓ પોતાની સેલ અને વેફર બનાવીને 'વર્ટિકલ ઈન્ટિગ્રેશન' તરફ આગળ વધી રહી છે.