ભારતના લિસ્ટેડ ઓફિસ REIT માર્કેટમાં બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ અને ચેન્નાઈનો દબદબો છે. કુલ **167 મિલિયન સ્ક્વેર ફીટ**માંથી **103.5 મિલિયન સ્ક્વેર ફીટ** જગ્યા આ દક્ષિણના શહેરોમાં છે, જે સંસ્થાકીય રોકાણકારો માટે મોટું કેન્દ્ર બન્યા છે.
ભારતીય કોમર્શિયલ રિયલ એસ્ટેટ માર્કેટમાં એક મોટું પરિવર્તન આવી રહ્યું છે, જેમાં હાઈ-ગ્રેડ ઓફિસ સ્પેસ મોટાભાગે લિસ્ટેડ રિયલ એસ્ટેટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રસ્ટ (REITs) ના હાથમાં જઈ રહી છે. Assocham અને Knight Frank ના તાજેતરના રિપોર્ટ મુજબ, દેશના 8 મુખ્ય શહેરોમાં REITs પાસે કુલ 167 મિલિયન સ્ક્વેર ફીટ ઓફિસ સ્પેસ છે, જેમાંથી એકલા દક્ષિણ ભારતના હબ - બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ અને ચેન્નાઈમાં 103.5 મિલિયન સ્ક્વેર ફીટ એટલે કે અંદાજે 62% હિસ્સો છે.
કોણ છે મુખ્ય ખેલાડીઓ?
આ વૃદ્ધિને વેગ આપવામાં Embassy Office Parks, Mindspace Business Parks, Brookfield India Real Estate Trust, Knowledge Realty Trust અને તાજેતરમાં જોડાયેલ Bagmane Prime Office REIT જેવા મોટા લિસ્ટેડ પ્લેયર્સનો મહત્વનો ફાળો છે. બેંગલુરુમાં તો કુલ ઓફિસ ઇન્વેન્ટરીના 27% હિસ્સાનું સંચાલન હવે REITs દ્વારા કરવામાં આવે છે.
ટેક કંપનીઓ અને GCCનું મહત્વ
આટલા મોટા પાયે એકાગ્રતા પાછળનું મુખ્ય કારણ ટેક કંપનીઓ અને ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સ (GCCs) ની વધતી માંગ છે. આ કંપનીઓને પ્રીમિયમ ગ્રેડ-A ઓફિસ સ્પેસની જરૂર હોય છે, જે આ REIT પ્લેટફોર્મ પૂરી પાડે છે. આ મોડેલના કારણે રોકાણકારોને કોમર્શિયલ રિયલ એસ્ટેટમાં સરળતાથી રોકાણ કરવાની તક મળે છે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણી
જોકે, દક્ષિણના ટેક હબ પર આટલી વધુ નિર્ભરતા અમુક જોખમો પણ લાવે છે. જો આ શહેરોમાં ટેક હાયરિંગ કે ઓફિસ ડિમાન્ડમાં ઘટાડો થાય, તો તેની સીધી અસર ભાડાની આવક (Rental Income) પર પડી શકે છે. હાલમાં આ ટ્રસ્ટોનું લોન-ટુ-વેલ્યુ (LTV) રેશિયો માર્ચ 2026 સુધીમાં 24% ની આસપાસ છે, પરંતુ વ્યાજદરમાં ફેરફાર અને નવી લીઝ રિન્યુઅલની પ્રક્રિયા પર રોકાણકારોએ સતત નજર રાખવી જરૂરી છે.