રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટરમાં 'Senior Living' ને એક અલગ એસેટ ક્લાસ તરીકે માન્યતા આપવા માટે દબાણ વધી રહ્યું છે. વર્ષ **2050** સુધીમાં ભારતમાં વૃદ્ધોની વસ્તી **347 મિલિયન** થવાની ધારણા વચ્ચે DLF અને Ashiana Housing જેવી કંપનીઓ હવે માત્ર મકાનો નહીં, પણ સર્વિસ-ઓરિએન્ટેડ લાઈફસ્ટાઈલ મોડલ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.
ઈન્ડસ્ટ્રીના નિષ્ણાતો અને ડેવલપર્સ હવે 'Senior Living' ને રેસિડેન્શિયલ કેટેગરીમાંથી બહાર કાઢીને તેને એક અલગ રિયલ એસ્ટેટ એસેટ ક્લાસ તરીકે વર્ગીકૃત કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વર્તમાન વર્ગીકરણ વૃદ્ધો માટેની હેલ્થકેર, વેલનેસ અને સર્વિસ જેવી જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરી શકતું નથી. એક અલગ કેટેગરી બનવાથી લેન્ડ-યુઝ અને ડેવલપમેન્ટ માટે સ્પષ્ટ નિયમો બનશે અને આ સેક્ટરમાં મોટું રોકાણ આવશે.
બિઝનેસ મોડલમાં બદલાવ
આ સેક્ટર હવે પરંપરાગત રિયલ એસ્ટેટ મોડલથી દૂર થઈ રહ્યું છે. પહેલાનું મોડલ પ્રોપર્ટી વેચવા પર આધારિત હતું, પરંતુ હવે 'ઓપરેટિંગ મોડલ' પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. અહીં સફળતાનો આધાર લાંબા ગાળાની સર્વિસ ક્વોલિટી અને હેલ્થકેર સુવિધાઓ પર છે. રેસિડેન્શિયલ પ્રોજેક્ટ્સમાં ડેવલપરનું કામ ઘર સોંપ્યા પછી પૂરું થઈ જાય છે, પરંતુ Senior Living માં પ્રોજેક્ટની સુરક્ષા અને સેવાની જવાબદારી સતત રહે છે.
મોટા ખેલાડીઓનો પ્રવેશ
બજારની માંગને જોતા દિગ્ગજ ડેવલપર્સ સક્રિય થયા છે. DLF એ ગુરુગ્રામના સેક્ટર 63 માં એક લક્ઝરી Senior Living પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે, જેનું સેલ્સ પોટેન્શિયલ લગભગ ₹2,000 કરોડ હોવાનું મનાય છે. આ ઉપરાંત Ashiana Housing અને Stonecraft Group પણ એક્ટિવ એજિંગ અને લાઈફસ્ટાઈલ પર આધારિત પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી રહ્યા છે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણી અને જોખમ
રોકાણકારોએ સમજવું જોઈએ કે Senior Living પ્રોજેક્ટ્સમાં કેપિટલનો ખર્ચ વધુ છે અને પ્રોજેક્ટ પૂરો થવાનો સમય પણ લાંબો છે. અહીં ડેવલપર્સ સામે સૌથી મોટું જોખમ ઓપરેશનલ બાબતોનું છે. જો ડેવલપર પાસે હેલ્થકેર અને સોશિયલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું પૂરતું જ્ઞાન ન હોય તો માર્જિન પર અસર પડી શકે છે. ભવિષ્યમાં સરકાર આ સેક્ટર માટે કેવા નિયમો બનાવે છે, તેના પર જ કંપનીઓના ડેટ (Debt) અને પ્રોફિટ માર્જિનનો આધાર રહેશે.