ભારતમાં રીટેલ રિયલ એસ્ટેટનું ચિત્ર બદલાઈ રહ્યું છે. હવે ડેસ્ટિનેશન-લેડ મોલ્સનો જમાનો છે અને વર્ષ **૨૦૩૧** સુધીમાં **૫૧.૧ મિલિયન સ્ક્વેર ફીટ** નવી સપ્લાય સાથે મોટા ડેવલપર્સ માર્કેટ પર એકહથ્થુ શાસન કરશે.
ભારતીય રીટેલ રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટરમાં મોટું પરિવર્તન આવી રહ્યું છે. હવે પરંપરાગત શોપિંગ સેન્ટર્સને બદલે લોકો મનોરંજન, ડાઇનિંગ અને લાઈફસ્ટાઈલ સુવિધાઓ ધરાવતા મોટા મોલ્સ તરફ વળી રહ્યા છે. નવા પ્રોજેક્ટ્સમાં હવે ૩૦% થી ૩૫% જગ્યા માત્ર નોન-રીટેલ એક્ટિવિટી માટે ફાળવવામાં આવી રહી છે, જેથી ફૂટફોલ જળવાઈ રહે.
ડેવલપર્સનું વર્ચસ્વ અને માર્કેટ શેર
હાલમાં ટાયર-૧ શહેરોમાં ટોચના ત્રણ પ્લેયર્સ પાસે ૧૪% રીટેલ સ્પેસ છે, જે ૨૦૩૧ સુધીમાં વધીને ૨૧% થવાનો અંદાજ છે. ટોચની ૧૦ કંપનીઓ કુલ માર્કેટના લગભગ ૫૦% હિસ્સા પર નિયંત્રણ કરશે. આ સેક્ટરમાં પ્રવેશ કરવો મુશ્કેલ છે કારણ કે તેમાં મોટું મૂડીરોકાણ અને મેનેજમેન્ટ કુશળતાની જરૂર પડે છે. The Phoenix Mills, Nexus Select Trust અને DLF જેવી કંપનીઓ આ સેક્ટરમાં આક્રમક રીતે વિસ્તરણ કરી રહી છે.
સપ્લાય અને વિસ્તરણની સ્થિતિ
આગામી પાંચ વર્ષમાં અંદાજે ૫૧.૧ મિલિયન સ્ક્વેર ફીટ નવી મોલ સ્પેસ ઉમેરાશે, જેનાથી વર્ષ ૨૦૩૧ ના અંત સુધીમાં કુલ સ્ટોક ૧૪૩.૨ મિલિયન સ્ક્વેર ફીટ પર પહોંચશે. દિલ્હી NCR અને હૈદરાબાદ આ વૃદ્ધિમાં મોખરે રહેશે, જે કુલ નવી સપ્લાયના ૫૦% થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે.
રોકાણકારો માટે જોખમ અને ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
જોકે પ્રી-લીઝિંગ એક્ટિવિટી સારી છે, પરંતુ ઊંચા વ્યાજ દરો અને પ્રોજેક્ટ્સનું મોટું ફાઇનાન્સિંગ એક પડકાર છે. જો ચોક્કસ માઇક્રો-માર્કેટ્સમાં ઓવર-સપ્લાય થશે, તો રેન્ટલ યીલ્ડ પર દબાણ આવી શકે છે. રોકાણકારોએ રીટ (REITs) અને રીટેલ સ્ટોક્સમાં રોકાણ કરતી વખતે ખાસ કરીને વેકેન્સી રેટ અને પ્રોજેક્ટ પૂરા થવાની ગતિ પર નજર રાખવી જોઈએ.