ભારતીય રિયલ એસ્ટેટ માર્કેટમાં એક અનોખો ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે. જ્યાં એક તરફ ₹1 કરોડથી સસ્તા ઘરોની માંગ ખૂબ જ મજબૂત છે અને તે ઝડપથી વેચાઈ રહ્યા છે, ત્યાં બીજી તરફ પ્રીમિયમ અને લક્ઝરી પ્રોપર્ટીનો ન વેચાયેલો સ્ટોક ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યો છે. મધ્ય 2026 સુધીમાં, કુલ ન વેચાયેલી હાઉસિંગ ઇન્વેન્ટરી (unsold inventory) 4% વધીને 5,25,695 યુનિટ્સ પર પહોંચી ગઈ છે.
ઘર ખરીદનારાઓની પસંદગી બદલાઈ?
માર્કેટના આંકડા દર્શાવે છે કે ઘર ખરીદનારાઓનો રસ મુખ્યત્વે નીચા ભાવ શ્રેણીમાં છે. ₹50 લાખ થી નીચેના સેગમેન્ટમાં ન વેચાયેલી ઇન્વેન્ટરી 7% ઘટીને 1,71,363 યુનિટ્સ થઈ છે. જ્યારે ₹50 લાખ થી ₹1 કરોડ ની કિંમત ધરાવતા ઘરોનો સ્ટોક પણ 3% ઘટીને 1,34,841 યુનિટ્સ નોંધાયો છે. આ સતત વેચાણ સૂચવે છે કે મધ્યમ વર્ગ માટે ઘર ખરીદવાની ક્ષમતા હજુ પણ મજબૂત છે, ખાસ કરીને જ્યારે આ સેગમેન્ટમાં નવી સપ્લાય મર્યાદિત છે.
લક્ઝરી માર્કેટમાં ઓવરહેંગનો પડકાર
બીજી તરફ, લક્ઝરી હાઉસિંગ સેક્ટર સપ્લાય અને માંગ વચ્ચેના મેળ ન ખાવાને કારણે મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ડેવલપર્સે ઊંચી કિંમતના પ્રોજેક્ટ્સ લોન્ચ કરવામાં આક્રમક વલણ અપનાવ્યું હતું, પરંતુ અપેક્ષા મુજબનું વેચાણ થયું નથી. ₹2-5 કરોડ ના ભાવ સેગમેન્ટમાં ન વેચાયેલી ઇન્વેન્ટરીમાં 43% નો જંગી વધારો જોવા મળ્યો છે, જે 65,671 યુનિટ્સ સુધી પહોંચી ગઈ છે. આનાથી પણ વધુ ગંભીર સ્થિતિ ₹20-50 કરોડ ની અલ્ટ્રા-લક્ઝરી કેટેગરીમાં છે, જ્યાં ન વેચાયેલા સ્ટોકમાં 52% નો ઉછાળો આવ્યો છે.
આ ટ્રેન્ડને કારણે 'Quarters to Sell' (QTS) મેટ્રિક પર પણ અસર થઈ છે, જે તાજેતરના વેચાણના આધારે વર્તમાન ઇન્વેન્ટરીને ક્લિયર કરવામાં કેટલો સમય લાગશે તેનો અંદાજ આપે છે. 2026 ના પ્રથમ છ મહિનામાં બજારનો એકંદર QTS વધીને 6.0 થયો છે, જે 2025 ના અંતમાં 5.8 હતો. અમદાવાદ અને નેશનલ કેપિટલ રિજન (NCR) જેવા વિસ્તારોમાં ઇન્વેન્ટરી ક્લિયર કરવામાં સૌથી વધુ સમય લાગી રહ્યો છે, જ્યારે પુણે અને ચેન્નઈ વધુ અસરકારક રીતે સ્ટોક વેચી રહ્યા છે.
ડેવલપર્સ અને રોકાણકારો માટે શું સંકેત?
એક સકારાત્મક બાબત એ છે કે ન વેચાયેલી ઇન્વેન્ટરીની 'ઉંમર' સુધરી છે, જે 14.3 ક્વાર્ટરમાંથી ઘટીને 13.5 ક્વાર્ટર થઈ છે. આ સૂચવે છે કે ખરીદદારો વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કામાં રહેલી પ્રોપર્ટી કરતાં પૂર્ણ થવા આવી રહેલી પ્રોપર્ટીને વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. જોકે, લક્ઝરી ઇન્વેન્ટરીમાં એકંદર વધારો એવા ડેવલપર્સ માટે એક મોટો પડકાર છે જેઓ આ સેગમેન્ટમાં વધુ રોકાણ ધરાવે છે.
જો વર્તમાન ટ્રેન્ડ ચાલુ રહે છે, તો ડેવલપર્સ પર નવા હાઈ-એન્ડ લોન્ચ ધીમા પાડવા અથવા તેમની બેલેન્સ શીટ ક્લિયર કરવા માટે આકર્ષક ભાવ અને પેમેન્ટ પ્લાન ઓફર કરવા દબાણ આવી શકે છે. રોકાણકારો માટે, મુખ્ય રિયલ એસ્ટેટ ફર્મ્સના વેચાણ વેગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત રહેશે. જે કંપનીઓએ પ્રી-સેલ વિના લક્ઝરી પ્રોજેક્ટ્સ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે, તેમને જો ન વેચાયેલા યુનિટ્સનો સંગ્રહ ચાલુ રહે તો તેમના કેશ ફ્લો પર દબાણનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ડેવલપર્સની પ્રોડક્ટ મિક્સને વધુ સારા પ્રદર્શન કરતા અફોર્ડેબલ અને મિડ-રેન્જ કેટેગરી તરફ વાળવાની ક્ષમતા આગામી ત્રિમાસિક અપડેટ્સમાં ટ્રેક કરવા માટે મુખ્ય પરિબળ રહેશે.