Reserve Bank of India (RBI) એ સાયબર ફ્રોડ રોકવા માટે એક મહત્વનો ડ્રાફ્ટ જાહેર કર્યો છે. હવે બેન્કોએ શંકાસ્પદ 'money-mule' એકાઉન્ટ્સને તાત્કાલિક ફ્રીઝ કરવા પડશે. એપ્રિલ 2027 સુધીમાં આ નવી સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે અમલી બની જશે.
સાયબર ફ્રોડ અને મની લોન્ડરિંગના વધતા કેસોને ધ્યાનમાં રાખીને RBI એ એક કડક ગાઈડલાઈન બહાર પાડી છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ઓગસ્ટ 2026 ના નિર્દેશોના પાલનરૂપે હવે બેન્કિંગ સેક્ટરમાં 'money-mule' એકાઉન્ટ્સ (જેનો ઉપયોગ છેતરપિંડીના નાણાં ટ્રાન્સફર કરવા થાય છે) ને શોધીને તેને અટકાવવાની પ્રક્રિયા એકસમાન કરવામાં આવશે.
શું છે નવો નિયમ?
નવા ડ્રાફ્ટ મુજબ, બેન્કોએ શંકાસ્પદ વ્યવહાર જણાય તો તરત જ તે એકાઉન્ટ પર ડેબિટ હોલ્ડ (Debit Hold) મૂકવો પડશે. એકાઉન્ટ ધારકને પોતાની વાત રજૂ કરવા માટે 20 દિવસનો સમય આપવામાં આવશે. જો ગ્રાહક જવાબ આપવામાં નિષ્ફળ જાય તો બેન્કે વધુ 10 દિવસમાં અંતિમ નિર્ણય લેવો પડશે. કુલ મળીને 30 દિવસની અંદર આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવાની રહેશે.
બેન્કો પર અસર અને પડકારો
આ નિયમ અમલી થવાથી બેન્કોએ પોતાની ટેકનોલોજી અને સાયબર સિક્યોરિટી પાછળ ખર્ચ વધારવો પડશે. બેન્કોએ પોતાની સિસ્ટમને 'National Cybercrime Reporting Portal' સાથે જોડવી પડશે. હાલમાં કેટલીક બેન્કો 'MuleHunter.AI' જેવા ટૂલ્સ વાપરે છે, પરંતુ હવે આ તમામ માટે ફરજિયાત ધોરણે અપગ્રેડેશન જરૂરી બનશે.
જોકે, આ પ્રક્રિયામાં બેન્કો માટે ગ્રાહકોની સંતોષ જાળવવો એક મોટો પડકાર રહેશે. કોઈપણ ભૂલને કારણે ગ્રાહકની સેવા ખોરવાય તો તેની સીધી અસર બેન્કની પ્રતિષ્ઠા પર પડી શકે છે. જોકે, એસ્ક્રો (Escrow) કે નોડલ એકાઉન્ટ્સને આ નિયમમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે, જેથી સામાન્ય વ્યવસાયિક કામગીરી પ્રભાવિત ન થાય.