Reserve Bank of India (RBI) અત્યારે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રહેલી અતિશય લિક્વિડિટીને કાબૂમાં લેવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. વિદેશી હૂંડિયામણના **$136 બિલિયન**ના પ્રવાહને કારણે બજારમાં રોકડ વધી ગઈ છે, જેની અસર હવે આગામી **5-7 ઓક્ટોબરની** મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) મીટિંગ પર જોવા મળશે.
લિક્વિડિટી કેમ વધી છે?
તાજેતરમાં વિદેશી કરન્સીના భారీ પ્રવાહને કારણે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રોકડનું પ્રમાણ ખૂબ વધી ગયું છે. સત્તાવાર આંકડા મુજબ, સિસ્ટમમાં અંદાજે $136 બિલિયનનો ઉમેરો થયો છે, જેમાં $127 બિલિયન તો માત્ર FCNR(B) પ્રોગ્રામમાંથી આવ્યા છે જે 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ પૂર્ણ થયો. આના કારણે ભારતનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserves) વધીને વિક્રમી $786 બિલિયન પર પહોંચ્યું છે.
RBI ની રણનીતિ શું છે?
જ્યારે સિસ્ટમમાં રોકડ વધી જાય, ત્યારે ઓવરનાઇટ મની માર્કેટના રેટ બેન્ચમાર્ક રેપો રેટ (Repo Rate) થી નીચે જતા રહે છે. આને રોકવા માટે RBI બે મુખ્ય રસ્તાઓ અપનાવી રહી છે:
- VRRR (Variable Rate Reverse Repo) ઓક્શન: જેનો ઉપયોગ કામચલાઉ ધોરણે વધારાની રોકડ ખેંચવા માટે થાય છે.
- OMO (Open Market Operations): સરકારી સિક્યોરિટીઝના વેચાણ દ્વારા લાંબા ગાળા માટે સિસ્ટમમાંથી લિક્વિડિટી ઘટાડવાનો પ્રયાસ.
રોકાણકારોએ શું જોવું જોઈએ?
આગામી 5 થી 7 ઓક્ટોબર વચ્ચે યોજાનારી MPC મીટિંગ બજાર માટે ખૂબ મહત્વની છે. માર્કેટમાં એવી ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે કે RBI વ્યાજદરમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કરીને રેપો રેટને 5.50% પર લઈ જઈ શકે છે.
ખાદ્ય પદાર્થોના મોંઘા ભાવ અને ક્રૂડ ઓઈલની અસ્થિરતા વચ્ચે ફુગાવો (Inflation) એક મોટો પડકાર છે. જો RBI આ વધારાની લિક્વિડિટીને નિયંત્રિત કરવામાં નિષ્ફળ જશે, તો મોનેટરી પોલિસી વધુ કડક બની શકે છે. આનાથી સરકારી બોન્ડના યીલ્ડ (Yields) વધી શકે છે અને શેરબજારમાં અસ્થિરતા જોવા મળી શકે છે.