દેશની બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રહેલી વધારાની લિક્વિડિટીને કાબૂમાં લેવા માટે Reserve Bank of India (RBI) એ મોટું પગલું ભર્યું છે. ₹11 લાખ કરોડથી વધુની વધારાની રોકડને દૂર કરવા માટે સેન્ટ્રલ બેંકે ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ (OMO) દ્વારા સરકારી બોન્ડ વેચવાનું શરૂ કર્યું છે.
લિક્વિડિટીનું સંકટ અને RBI નું એક્શન
આ મહિનાની શરૂઆતમાં બેંકિંગ સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટી સરપ્લસ ₹11 લાખ કરોડના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી હતી. આ સ્થિતિ પાછળનું મુખ્ય કારણ ઓગસ્ટ મહિનામાં પૂર્ણ થયેલી સ્પેશિયલ ડોલર-રૂપી સ્વેપ ફેસિલિટી હતી, જેનાથી સિસ્ટમમાં $136.37 અબજનું વિદેશી હૂંડિયામણ આવ્યું હતું. આમાં મોટો હિસ્સો $127.23 અબજ FCNR(B) ડિપોઝિટનો રહ્યો હતો.
કેવી રીતે કામ કરશે આ પ્લાન?
RBI એ આ વધારાની રોકડને સિસ્ટમમાંથી બહાર કાઢવા માટે ₹1 લાખ કરોડના બોન્ડ વેચવાનો પ્લાન બનાવ્યો છે જે ત્રણ તબક્કામાં પૂર્ણ થશે:
- પ્રથમ તબક્કો: 17 સપ્ટેમ્બરના રોજ ₹50,000 કરોડના બોન્ડનું વેચાણ.
- બીજો તબક્કો: 21 સપ્ટેમ્બરના રોજ ₹25,000 કરોડ.
- ત્રીજો તબક્કો: 28 સપ્ટેમ્બરના રોજ ₹25,000 કરોડ.
રોકાણકારો અને માર્કેટ પર અસર
જ્યારે RBI ઓપન માર્કેટમાં બોન્ડ વેચે છે, ત્યારે તે માર્કેટમાંથી રોકડ પાછી ખેંચે છે. આ પ્રક્રિયાથી સરકારી બોન્ડની યીલ્ડમાં વધારો જોવા મળી શકે છે. બોન્ડ યીલ્ડ એ બેંક લોન અને કોર્પોરેટ દેવાના ભાવ નક્કી કરવા માટે બેન્ચમાર્ક ગણાય છે. તેથી, આવનારા સમયમાં બેંકો અને કોર્પોરેટ જગત માટે લોન લેવી થોડી મોંઘી બની શકે છે.
બજારના નિષ્ણાતો હવે આ બોન્ડ સેલ બાદ બોન્ડ માર્કેટની સ્થિરતા પર નજર રાખી રહ્યા છે. જો યીલ્ડમાં સતત ઉછાળો આવશે, તો તે વ્યાજના દરોમાં ફેરફારના સંકેત હોઈ શકે છે.