રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ જૂન મહિનાના અંત સુધીમાં પોતાની નેટ ફોરેન એક્સચેન્જ ફોરવર્ડ બુકને ઘટાડીને **$103.3 બિલિયન** કરી દીધી છે. ટૂંકા ગાળાની ડોલર લાયબિલિટીઝમાં થયેલા ઘટાડાને કારણે આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે, જે બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે રૂપિયાને સ્થિર કરવા અને ચલણ પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવાની કેન્દ્રીય બેંકની વ્યૂહરચના દર્શાવે છે.
RBI ની ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટમાં ફેરફાર
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ તેની ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ સ્ટ્રેટેજીમાં એક નોંધપાત્ર ફેરફાર કર્યો છે. જૂન મહિનાના અંત સુધીમાં, RBI ની નેટ ફોરવર્ડ બુક ઘટીને $103.3 બિલિયન થઈ ગઈ છે. આ ફેરફાર મુખ્યત્વે ત્રણ મહિનાની અંદર પાકતી ટૂંકા ગાળાની ડોલર લાયબિલિટીઝમાં ઘટાડો થવાને કારણે જોવા મળ્યો છે. આ ટૂંકા ગાળાની જવાબદારીઓમાં આશરે $13 બિલિયન નો ઘટાડો કરીને, કેન્દ્રીય બેંકે ભારતીય નાણાકીય સિસ્ટમમાં આવતા મોટા પ્રમાણમાં વિદેશી હુંડિયામણના પ્રવાહને વધુ સારી રીતે સંચાલિત કરવા માટે પગલાં લીધાં છે.
ચલણ પ્રવાહનું સંતુલન
જ્યારે ટૂંકા ગાળાની લાયબિલિટીઝ ઘટી છે, ત્યારે RBI એ લાંબા ગાળાની લાયબિલિટીઝમાં $6 બિલિયન થી વધુનો વધારો જોયો છે, ખાસ કરીને જે એક વર્ષ પછી પાકતી હોય. આ આંકડા ઘણીવાર Buy/Sell Swap સુવિધાઓના ઉપયોગને દર્શાવે છે. આ સુવિધાઓ ઓફર કરીને, કેન્દ્રીય બેંક બેંકો અને સરકારી સંસ્થાઓને વિદેશી ચલણ થાપણો લાવવા અને વિદેશી ભંડોળ સુરક્ષિત કરવા પ્રોત્સાહિત કરે છે. આ અભિગમ સ્થાનિક ચલણ બજારમાં અતિશય અસ્થિરતા ઊભી કર્યા વિના દેશના એકંદર ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વને મજબૂત કરવા માટે રચાયેલ છે.
રૂપિયા અને રિઝર્વ પર અસર
તાજેતરના નીતિગત પગલાંઓએ બેલેન્સ ઓફ પેમેન્ટ્સમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે. 8 જૂનથી, ભારતે લગભગ $40 બિલિયન નું ઇનફ્લો આકર્ષિત કર્યું છે, જેનો મોટો હિસ્સો બિન-રહેવાસી ભારતીયો દ્વારા કરવામાં આવેલી ફોરેન કરન્સી ડિપોઝિટમાંથી આવ્યો છે. આ ઇનફ્લોએ રૂપિયાને ટેકો આપ્યો છે, જે જૂનમાં 0.4% નો વધારો નોંધાવ્યો છે – છેલ્લા ચાર મહિનામાં તેનો પ્રથમ માસિક વધારો. 24 જુલાઈ સુધીમાં, ભારતના કુલ ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ બે મહિનાની ટોચે $682.35 બિલિયન સુધી પહોંચી ગયા હતા.
બજારનું દબાણ અને ભવિષ્યનું નિરીક્ષણ
જુલાઈ મહિના દરમિયાન, મધ્ય પૂર્વમાં ફરીથી ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ સાથે સંકળાયેલા તેલના ભાવમાં થયેલા વધારાને કારણે વાતાવરણ વધુ જટિલ બન્યું. આ બાહ્ય દબાણથી રૂપિયાને બચાવવા માટે, RBI સ્પોટ અને નોન-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ બંને બજારોમાં સક્રિય રહી છે. ડોલરના વેચાણ અને લાંબા ગાળાના Buy/Sell Swapsના મિશ્રણનો ઉપયોગ કરીને, કેન્દ્રીય બેંક સ્થિરતા જાળવવાનો હેતુ ધરાવે છે. રોકાણકારો અને બજાર નિરીક્ષકો સંભવતઃ કેન્દ્રીય બેંક કેવી રીતે ચાલી રહેલા વૈશ્વિક કોમોડિટીના ભાવમાં થતા ઉતાર-ચઢાવ અને ચલણ પર તેની અસરનો સામનો કરે છે તે સમજવા માટે RBI ના ભવિષ્યના એક્સચેન્જ ફાઇલિંગ્સ અને રિઝર્વ ડેટા પર નજર રાખશે.