RBI નો મોટો નિર્ણય: સિસ્ટમમાંથી ₹6 લાખ કરોડ ખેંચ્યા, લિક્વિડિટી સરપ્લસને કાબૂમાં લેવાની કવાયત

લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ પર RBI નું આક્રમક વલણ

બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રોકડની રેલમછેલ અટકાવવા માટે 7 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ RBI એ મોટું ઓપરેશન હાથ ધર્યું હતું. 6 સપ્ટેમ્બરે સિસ્ટમમાં ₹11.6 લાખ કરોડનું રેકોર્ડ સરપ્લસ નોંધાયું હતું, જે અર્થતંત્રમાં અસ્થિરતા પેદા કરી શકે તેમ હતું. આ વધારાની કેશને કારણે ફુગાવો (Inflation) વધવાનું જોખમ રહેલું છે, જેને અંકુશમાં રાખવા માટે સેન્ટ્રલ બેંકે આ પગલાં લીધા છે.

આટલી બધી કેશ ક્યાંથી આવી?

આ લિક્વિડિટી પાછળનું મુખ્ય કારણ વિદેશી મુદ્રાનો જંગી પ્રવાહ છે. તાજેતરની સ્પેશિયલ ડિપોઝિટ સ્કીમ્સ અને અન્ય પહેલોને લીધે ભારતમાં અંદાજે $136.4 અબજ જેટલું વિદેશી ભંડોળ ઠલવાયું છે. જ્યારે સિસ્ટમમાં જરૂરિયાત કરતાં વધુ રોકડ હોય, ત્યારે વ્યાજ દરો પર અસર પડે છે અને મોંઘવારી વધી શકે છે.

RBI ના હથિયારો અને બેંકોનો પ્રતિસાદ

આ સરપ્લસને દૂર કરવા માટે RBI એ બે મુખ્ય સાધનોનો ઉપયોગ કર્યો:

• ઓવરનાઈટ ઓક્શન: આના દ્વારા ₹3.53 લાખ કરોડ પાછા ખેંચાયા.
• 30-દિવસીય VRRR ફેસિલિટી: આના દ્વારા ₹2.59 લાખ કરોડનું શોષણ થયું.

જોકે, 30-દિવસના ઓક્શનમાં બેંકો તરફથી અપેક્ષા મુજબનો પ્રતિસાદ મળ્યો ન હતો. RBI નો ટાર્ગેટ ₹7 લાખ કરોડનો હતો, પરંતુ બેંકો લાંબા ગાળા માટે ફંડ બ્લોક કરવાને બદલે ટૂંકા ગાળાની લિક્વિડિટી જાળવી રાખવા પર વધુ ભાર આપી રહી છે.

રોકાણકારોએ શું સમજવું?

આગામી સમયમાં જો બેંકો લાંબા ગાળાના લોકિંગમાં રસ નહીં દાખવે, તો RBI 'Market Stabilization Scheme' (MSS) બોન્ડ કે 'Sell-Buy Swaps' જેવા અન્ય સાધનોનો ઉપયોગ કરી શકે છે. રોકાણકારો માટે મુખ્ય જોખમ એ છે કે અતિશય ટાઈટ મોનેટરી પોલિસી આર્થિક વિકાસને અસર ન કરે. હવે બજારની નજર RBI ના આગામી પગલાં અને લિક્વિડિટીના આંકડાઓ પર રહેશે.