15 ઓક્ટોબર, 2026 થી, વેપારીઓને કરવામાં આવતા **₹2,000** થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર **0.4%** ફી લાગુ થશે. છ વર્ષના ઝીરો-ચાર્જ મોડલ બાદ RBI ના આ નિર્ણયથી પેમેન્ટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંપનીઓના રેવન્યુ મોડલમાં મોટો બદલાવ આવશે.
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે 15 ઓક્ટોબર, 2026 થી ચોક્કસ પ્રકારના મર્ચન્ટ (P2M) UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.4% મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ કરવામાં આવશે. છેલ્લા છ વર્ષથી UPI પેમેન્ટ્સ સંપૂર્ણપણે ફ્રી હતા, પરંતુ હવે ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમની જાળવણીના ખર્ચને પહોંચી વળવા આ નવી ફી લાદવામાં આવી છે. RBI ને વિશ્વાસ છે કે આ ફેરફાર છતાં યુઝર્સના વર્તનમાં કોઈ મોટો ફેરફાર નહીં આવે.
ફીનું માળખું અને છૂટછાટો
આ નવો નિયમ માત્ર મોટા વ્યવહારો માટે છે. વ્યક્તિગત એટલે કે P2P ટ્રાન્ઝેક્શન પહેલાની જેમ જ સંપૂર્ણ ફ્રી રહેશે. નાના વેપારીઓ, જેમનું માસિક QR રિસીપ્ટ ₹1 લાખથી ઓછું છે, તેમને આ નવા ચાર્જમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
સરકારે અમુક ખાસ ક્ષેત્રો માટે રાહત આપી છે:
- રેલવે, ફ્યુઅલ અને એગ્રીકલ્ચર: ₹2,000 થી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર ટકાવારીને બદલે ફ્લેટ ₹5 નો ચાર્જ લાગશે.
- મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને સ્ટોક બ્રોકર્સ: અહીં MDR દર ઘણો ઓછો એટલે કે 0.02% રાખવામાં આવ્યો છે, જેમાં વધુમાં વધુ ₹300 ની કેપ (Cap) નક્કી કરવામાં આવી છે.
રોકાણકારો માટે શું છે મહત્વનું?
આ ફેરફારથી પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ, ફિનટેક કંપનીઓ અને બેંકોની આવકમાં વધારો થઈ શકે છે. લાંબા સમયથી આ કંપનીઓ મોટા ટ્રાન્ઝેક્શન્સ કોઈપણ ફી વગર પ્રોસેસ કરતી હતી. હવે આ નવી સિસ્ટમથી તેમને સિસ્ટમ અને સિક્યોરિટી જાળવવા માટે આવક મળશે.
જો કે, મોટી રિટેલ ચેઈન્સ માટે ખર્ચ વધી શકે છે. સરકારે સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે આ ચાર્જ વેપારીઓએ ભોગવવાનો રહેશે, ગ્રાહકો પર તેનો બોજ નાખી શકાય નહીં. હવે રોકાણકારોએ આગામી ક્વાર્ટરમાં બેંકો અને ફિનટેક કંપનીઓના રિઝલ્ટ પર નજર રાખવી જોઈએ, જેથી આ આવક કંપનીઓની બેલેન્સ શીટ પર કેવી અસર કરે છે તે જાણી શકાય.