Reserve Bank of India (RBI) એ સિસ્ટમમાંથી વધારાની લિક્વિડિટી ખેંચવા માટે તેના બીજા તબક્કાના ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન (OMO) દ્વારા સફળતાપૂર્વક **₹25,000 કરોડ** એકત્ર કર્યા છે. ૨૦ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં સરપ્લસ લિક્વિડિટી **₹6.05 લાખ કરોડ** સુધી પહોંચી હતી, જેને નિયંત્રિત કરવા માટે આ કદમ ઉઠાવવામાં આવ્યું છે.
બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રહેલી વધારાની રોકડને દૂર કરવા માટે RBI સતત પ્રયત્નશીલ છે. આ ઓપરેશન દ્વારા RBI રેપો રેટમાં ફેરફાર કર્યા વગર જ બજારમાંથી કેશ ખેંચી રહી છે. રિઝર્વ બેંક સરકારી સિક્યોરિટીઝ (G-Sec) વેચીને આ પ્રક્રિયા હાથ ધરે છે.
શા માટે RBI બોન્ડ વેચી રહી છે?
૨૦ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં બેંકિંગ સિસ્ટમમાં સરપ્લસ લિક્વિડિટી ₹6.05 લાખ કરોડ જેટલી ઊંચી હતી. આ વધારાનું કારણ FCNR ડિપોઝિટનો પ્રવાહ અને સરકાર દ્વારા પગાર તથા પેન્શન પાછળ કરવામાં આવેલો ખર્ચ છે. જ્યારે સિસ્ટમમાં વધુ પડતી રોકડ હોય ત્યારે શોર્ટ-ટર્મ વ્યાજ દરો RBI ના લક્ષ્યાંકથી નીચે જઈ શકે છે, જે અટકાવવા આ હરાજી જરૂરી હતી.
બોન્ડ ઓક્શનની વિગતો
આ હરાજીમાં વિવિધ મેચ્યોરિટી ધરાવતા બોન્ડ્સ માટે માંગ જોવા મળી હતી:
- 6.10% GS 2031: ₹11,512 કરોડ
- 7.95% GS 2032: ₹8,758 કરોડ
- 6.75% GS 2029: ₹2,300 કરોડ
- 7.17% GS 2030: ₹2,250 કરોડ
- 7.17% GS 2028: ₹180 કરોડ
નોંધપાત્ર છે કે 8.28% GS 2027 માટે એકપણ બિડ સ્વીકારવામાં આવી ન હતી.
માર્કેટ પર શું અસર પડશે?
આ વેચાણથી માર્કેટમાં સરકારી સિક્યોરિટીઝનો પુરવઠો વધશે, જે બોન્ડના ભાવ અને યીલ્ડ (Yield) પર દબાણ લાવી શકે છે. આગામી ૨૮ સપ્ટેમ્બરના રોજ અંતિમ હરાજી યોજાવાની છે. જો આ તમામ હરાજી પછી પણ લિક્વિડિટી ઊંચી રહેશે, તો માર્કેટ હવે RBI ના આગામી પગલાં પર નજર રાખી રહ્યું છે.