૧૫ ઓક્ટોબરથી ₹૨,૦૦૦ થી વધુના મર્ચન્ટ UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર ૦.૪% ફી લાગશે. RBI ડેપ્યુટી ગવર્નર શિરીષ ચંદ્ર મુર્મુએ જણાવ્યું છે કે આ માત્ર કોસ્ટ-રિકવરી સ્ટેપ છે.
નવો ફી સ્ટ્રક્ચર અને ગણિત
૧૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ થી લાગુ થનારા આ નવા નિયમ મુજબ, જો કોઈ ગ્રાહક મર્ચન્ટને ₹૨,૦૦૦ થી વધુની રકમ UPI દ્વારા ચૂકવે છે, તો તેના પર ૦.૪% નો મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ થશે. જો ટ્રાન્ઝેક્શનની રકમ ₹૭૫,૦૦૦ કે તેથી વધુ હોય, તો આ ફીની મહત્તમ મર્યાદા (Cap) ₹૩૦૦ નક્કી કરવામાં આવી છે. RBI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ચાર્જ ગ્રાહકોએ નહીં, પરંતુ મર્ચન્ટ્સ (વેપારીઓ) એ ચૂકવવાનો રહેશે.
શું આનાથી ડિજિટલ પેમેન્ટ ઘટશે?
RBI ડેપ્યુટી ગવર્નર શિરીષ ચંદ્ર મુર્મુએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ફી માત્ર પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમની કોસ્ટ-રિકવરી માટે છે. તેમણે કહ્યું કે UPI ની ઝડપ અને સરળતાને કારણે ડિજિટલ વ્યવહારોમાં કોઈ ઘટાડો થશે નહીં. ભારતમાં હાલમાં ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન અને રોકડ (Cash) બંનેનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે, જેને સેન્ટ્રલ બેંક સામાન્ય આર્થિક વિકાસ તરીકે જોઈ રહી છે.
ટેકનોલોજી અને નિયમો પર RBI નો કડક અભિગમ
સેન્ટ્રલ બેંકે AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) ના ઉપયોગ અંગે પણ ચેતવણી આપી છે. ગમે તેટલું ઓટોમેશન હોય, પણ જવાબદારી (Liability) હંમેશા સંસ્થાના બોર્ડની જ રહેશે. આ ઉપરાંત, છેલ્લા એક વર્ષમાં ૬૦૦ થી વધુ રેગ્યુલેટરી સર્ક્યુલર બહાર પાડવા પાછળનો હેતુ વિવિધ કંપનીઓને ૧૧ શ્રેણીઓમાં વહેંચીને કામગીરી સરળ બનાવવાનો હતો.
રોકાણકારો માટે શું છે મહત્વનું?
આ નવા ફી સ્ટ્રક્ચરને કારણે નાના વેપારીઓના માર્જિન પર કેટલી અસર પડે છે, તે જોવું મહત્વનું રહેશે. સાથે જ, ફિનટેક કંપનીઓ અને પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સના શેરધારકોએ આગામી ક્વાર્ટરમાં મર્ચન્ટ એડોપ્શનના આંકડા પર નજર રાખવી જરૂરી છે.