ભારતમાં રેકોર્ડ **$136 અબજ** ના ફોરેન ઇનફ્લોને કારણે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં **₹14 લાખ કરોડ** ની અતિશય લિક્વિડિટી (Excess Liquidity) ઠલવાઈ છે. આ સરપ્લસને દૂર કરવા RBI હવે સરકારી બોન્ડ વેચવાની તૈયારી કરી રહી છે, કારણ કે આ વધારાનું નાણું મોંઘવારી માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
ભારતે ફોરેન કરન્સી રિઝર્વ વધારવાના પ્રયાસોમાં મોટી સફળતા મેળવી છે, જેના કારણે વિદેશી મુદ્રા ભંડાર વધીને રેકોર્ડ $786 અબજ પર પહોંચ્યો છે. જોકે, આ સફળતા હવે RBI માટે એક જટિલ સ્થિતિ સર્જી રહી છે. જ્યારે RBI ડોલર ખરીદે છે, ત્યારે સિસ્ટમમાં તેટલા જ મૂલ્યના રૂપિયા ઉમેરાય છે, જેના કારણે આજે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં ₹14 લાખ કરોડ થી વધુની લિક્વિડિટી જોવા મળી રહી છે.
વ્યાજદર પર અસર (Impact on Rates)
આ વધારાની રોકડને કારણે શોર્ટ-ટર્મ ઇન્ટરેસ્ટ રેટ્સમાં ઘટાડો થયો છે, જે એક રીતે 'હિડન વ્યાજદર ઘટાડા' (Hidden Interest Rate Cut) સમાન છે. જ્યારે મોંઘવારી દર 6% ની નજીક હોય, ત્યારે આવી સ્થિતિ અર્થતંત્ર માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. તેને કાબૂમાં લેવા માટે, RBI એ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં ₹1 લાખ કરોડ ના સરકારી બોન્ડ વેચવાનો પ્લાન બનાવ્યો છે.
બેંકો અને બોન્ડ માર્કેટની સ્થિતિ
બેંકો માટે આ લિક્વિડિટી ફાયદાકારક રહી છે, કારણ કે ડિપોઝિટ ગ્રોથ 17.8% વાર્ષિક ધોરણે વધી રહ્યો છે. હવે બેંકોએ મોંઘા ફંડિંગ પર નિર્ભર રહેવું પડતું નથી. પરંતુ, જો ખૂબ વધારે સસ્તું નાણું બજારમાં રહેશે, તો તે આક્રમક લેન્ડિંગ પ્રેક્ટિસને જન્મ આપી શકે છે.
બોન્ડ માર્કેટ માટે સ્થિતિ હજુ પણ પડકારજનક છે. ક્રૂડ ઓઈલના ઊંચા ભાવ અને ગ્લોબલ ઇન્ટરેસ્ટ રેટ્સને કારણે 10-યર ગવર્મેન્ટ બોન્ડ યીલ્ડ હાલમાં 7% ની આસપાસ છે. હવે રોકાણકારોની નજર એ વાત પર છે કે RBI કેવી રીતે લિક્વિડિટીને શોષી લે છે, જેથી બોન્ડ માર્કેટમાં વધુ પડતી અસ્થિરતા ન આવે.